• el
Αθήνα: 210 7257617 210 7233848
Θεσσαλονίκη: 2310 237040

3. Παράγοντες που επηρεάζουν την πιθανότητα σεξουαλικής μετάδοσης του HIV

 

  • Ιικό φορτίο

Ο παράγοντας που έχει βρεθεί να καθορίζει περισσότερο από οποιονδήποτε άλλον την πιθανότητα μετάδοσης του HIV είναι το ιικό φορτίο, δηλαδή η ποσότητα του ιικού γενετικού υλικού (HIV RNA) που κυκλοφορεί στο σώμα. Η τιμή του ιικού φορτίου υπολογίζεται μέσω ειδικών εξετάσεων αίματος, οι οποίες μετρούν τον αριθμό των αντιγράφων του ιικού RNA ανά ml αίματος (copies/ml) (βλ. Σημαντικές ιατρικές εξετάσεις). Mια τιμή ιικού φορτίου μεγαλύτερη των 100,000 c/ml θεωρείται, γενικά, υψηλή και υποδηλώνει ότι ο HIV πολλαπλασιάζεται με ταχείς ρυθμούς, προκαλώντας αντίστοιχη πτώση στον αριθμό των κυττάρων CD4+, ενώ μια τιμή ιικού φορτίου μικρότερη των 10,000 c/ml θεωρείται σχετικά χαμηλή. Όταν το ιικό φορτίο είναι χαμηλότερο των 50 αντιγράφων ανά ml αίματος, καλείται μη ανιχνεύσιμο. Αυτό δε σημαίνει ότι ο HIV έχει εξαφανιστεί από το σώμα, αλλά ότι τα επίπεδά του στο αίμα είναι τόσο χαμηλά, ώστε δεν μπορεί να ανιχνευθεί και να μετρηθεί με τους συμβατικούς εργαστηριακούς ελέγχους.

Ένας μεγάλος αριθμός ερευνών έχει δείξει ότι υπάρχει άμεση και ξεκάθαρη συσχέτιση μεταξύ του ιικού φορτίου και της πιθανότητας μετάδοσης του HIV: όσο υψηλότερο το ιικό φορτίο, τόσο μεγαλύτερη η πιθανότητα και αντίστροφα [24,25]. Για παράδειγμα, σε μελέτη του 2009 υπολογίστηκε ότι, εάν 1,000 θετικά στον HIV άτομα (άνδρες ή γυναίκες) με ιικό φορτίο μικρότερο των 400c/ml έχουν τακτικές κολπικές επαφές με οροαρνητικό σύντροφο, αναμένεται μόλις 1 μετάδοση στη διάρκεια ενός έτους. Εάν το ιικό φορτίο είναι μεγαλύτερο των 50,000c/ml, αναμένονται τουλάχιστον 90 μεταδόσεις κατά το ίδιο διάστημα [26]. Στην πιο πρόσφατη έρευνα που εξέτασε τη μετάδοση του HIV μέσω ετεροφυλικής σεξουαλικής επαφής, υπολογίστηκε ότι η πιθανότητα μετάδοσης ανά επαφή είναι 1/3571 όταν το ιικό φορτίο είναι 1,000c/ml, 1/1220 όταν το ιικό φορτίο είναι 10,000c/ml, 1/416 όταν το ιικό φορτίο είναι 100,000c/ml, και 1/147 όταν το ιικό φορτίο είναι 1,000,000c/ml [27].

Το ιικό φορτίο φτάνει στο ύψιστο σημείο του κατά την περίοδο της οξείας λοίμωξης HIV, δηλαδή τις πρώτες 6-8 κατά μέσο όρο εβδομάδες μετά την έκθεση ενός ατόμου στον ιό (βλ. Τα στάδια εξέλιξης της λοίμωξης HIV). Κατά την περίοδο αυτή, όταν δηλαδή είναι πολύ πιθανό κάποιος να μην γνωρίζει ότι έχει εκτεθεί στον HIV, η πιθανότητα μετάδοσης είναι πολύ μεγαλύτερη από οποιαδήποτε άλλη φάση εξέλιξης της λοίμωξης (με εξαίρεση το προχωρημένο AIDS) [28]. Ωστόσο, το γεγονός ότι η οξεία λοίμωξη HIV διαρκεί λίγες μόνο εβδομάδες, περιορίζει κατά πολύ τον αριθμό μεταδόσεων.

Η αδιαμφισβήτητη θετική συσχέτιση μεταξύ ιικού φορτίου και πιθανότητας μετάδοσης, έστρεψαν την προσοχή της ιατρικής κοινότητας στη διερεύνηση της χρήσης της αντιρετροϊκής αγωγής ως μέσου πρόληψης της μετάδοσης του HIV. Η αντιρετροϊκή αγωγή, εφόσον λαμβάνεται σωστά, μειώνει στις περισσότερες περιπτώσεις το ιικό φορτίο σε μη ανιχνεύσιμο επίπεδο μέσα σε 3 με 6 μήνες. Όντως, μεγάλης κλίμακας έρευνες έδειξαν ότι η συστηματική λήψη αντιρετροϊκής αγωγής μειώνει δραστικά (έως και 96%) την πιθανότητα μετάδοσης του HIV στα ετερόφυλα ζευγάρια [29]. Το αν αυτό συμβαίνει στον ίδιο βαθμό και στους άνδρες που κάνουν σεξ με άνδρες δεν είναι ακόμη ξεκάθαρο. Προκαταρκτικά δεδομένα της συνεχιζόμενης έρευνας PARTNER δείχνουν μια παρόμοια εικόνα (καμία περίπτωση μετάδοσης του HIV σε ομόφυλα ζευγάρια ανδρών κατά τη σεξουαλική επαφή χωρίς προφυλακτικό, όταν ο θετικός στον HIV σύντροφος έχει μη ανιχνεύσιμο ιικό φορτίο), ωστόσο τα τελικά αποτελέσματα αναμένονται μέσα στο 2017 [30]. Πάντως, τα παραπάνω ευρήματα είχαν τεράστιο αντίκτυπο στην ιατρική κοινότητα και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, από το 2015, συνιστά την άμεση χορήγηση αντιρετροϊκής αγωγής σε όλους τους ανθρώπους που ζουν με τον HIV, ανεξάρτητα δηλαδή από τον αριθμό των κυττάρων CD4+ τους, για την προστασία τόσο της ατομικής, όσο και της δημόσιας υγείας [31].

 

  • Άλλα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα

Η παρουσία κάποιου σεξουαλικώς μεταδιδόμενου νοσήματος εκτός της λοίμωξης HIV (π.χ. έρπης γεννητικών οργάνων, σύφιλη, γονόρροια, χλαμύδια) αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο μετάδοσης του HIV κατά τη σεξουαλική επαφή χωρίς προφυλακτικό [32,33]. Αυτό συμβαίνει για διάφορους λόγους. Καταρχάς, πολλά σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα προκαλούν έλκη ή πληγές στο δέρμα και τον βλεννογόνο των γεννητικών οργάνων. Αυτό σημαίνει, για τον μεν οροαρνητικό σύντροφο, ότι ο HIV διαθέτει περισσότερα σημεία από τα οποία μπορεί να εισέλθει στο σώμα του, για τον δε θετικό στον HIV σύντροφο, ότι ο HIV διαθέτει περισσότερα σημεία από τα οποία μπορεί να εξέλθει από το σώμα του. Επιπλέον, η ύπαρξη φλεγμονής στο δέρμα ή τον βλεννογόνο των γεννητικών οργάνων προσελκύει στην περιοχή μεγάλο αριθμό ανοσοκυττάρων, ώστε ο HIV διαθέτει περισσότερους πιθανούς στόχους. Τέλος, τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα αποδυναμώνουν την ανοσολογική προστασία των βλεννογόνων, καθιστώντας τους πιο ευάλωτους σε μια πιθανή μόλυνση.

 

  • Περιτομή

Μια σειρά επιδημιολογικών ερευνών έχει προσφέρει ισχυρές αποδείξεις ότι η πιθανότητα μετάδοσης του HIV μέσω κολπικής σεξουαλικής επαφής στους άνδρες που έχουν πραγματοποιήσει περιτομή (αφαίρεση του δέρματος που καλύπτει τη βάλανο του πέους) είναι σημαντικά (έως και 60%) μικρότερη [34,35]. Μάλιστα, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας συνιστά την περιτομή ως βασικό μέτρο πρόληψης της λοίμωξης HIV, ειδικά για τις χώρες της Αφρικής [36]. Η δραστική αυτή μείωση της πιθανότητας μετάδοσης οφείλεται στο γεγονός ότι στην πόσθη (την πτύχωση του δέρματος που καλύπτει τη βάλανο) είναι συγκεντρωμένος ένας μεγάλος αριθμός κυττάρων Langerhans, δηλαδή των κυττάρων που κατά κανόνα προσβάλλει πρώτα o HIV κατά τη χωρίς προφυλακτικό σεξουαλική επαφή και μέσω των οποίων μεταφέρεται στους λεμφαδένες [37]. Η περιτομή, επομένως, μειώνει κατά πολύ τα σημεία μιας πιθανής εισόδου του HIV.

 

  • Χρήση poppers

Τα poppers (νιτρώδη αλκύλια) είναι μια ομάδα εισπνεόμενων ναρκωτικών ουσιών, ιδιαίτερα διαδεδομένων μεταξύ των ανδρών που κάνουν σεξ με άνδρες, κυρίως στις χώρες της δυτικής Ευρώπης. Η χρήση τους έχει συνδεθεί με το πρωκτικό σεξ, καθώς έχουν την ιδιότητα να προκαλούν, μεταξύ άλλων, χαλάρωση των σφιγκτήρων μυών του πρωκτού και αύξηση της αιματικής ροής στα αγγεία της περιοχής, γεγονός που αναφέρεται να διευκολύνει και να καθιστά πιο απολαυστική την επαφή. Ωστόσο, σχετικές έρευνες έχουν δείξει ότι η χρήση τους διπλασιάζει την πιθανότητα μετάδοσης του HIV στον παθητικό σύντροφο κατά τη σεξουαλική επαφή, ακριβώς εξαιτίας της αγγειοδιαστολής που προκαλείται στην περιοχή του πρωκτού [38,39] και, πιθανόν, καθιστώντας τα άτομα πιο επιρρεπή σε μη ασφαλείς σεξουαλικές πρακτικές.

Βιβλιογραφικές πηγές

  1. Thompson, S.C., Boughton, C.R., & Dore, G.J. (2003). Blood-borne viruses and their survival in the environment: is public concern about community needlestick exposures justified? Australian and New Zealand Journal of Public Health, 27(6), 602-7.
  2. Abdala, N., Stephens, P.C., Griffith, B.P., & Heimer, R. (1999). Survival of HIV-1 in syringes. Journal of Acquired Immune Deficiency Syndromes and Human Retrovirology, 20(1), 73-80.
  3. Hoffmann, C., & Rockstroh, J. (2015). HIV 2015/16. Hamburg: Medizin Fokus Verlag.
  4. Lehman, D.A., & Farquhar, C. (2007). Biological mechanisms of vertical immunodeficiency virus (HIV-1) transmission. Reviews in Medical Virology, 17(6), 381-403.
  5. Townsend, C.L., Cortina-Borja, M., Peckham, C.S., de Ruiter, A., Lyall, H., & Tookey, P.A. (2008). Low rates of mother-to-child transmission of HIV following effective pregnancy interventions in the United Kingdom and Ireland, 2000-2006. AIDS, 22(8), 973-81.
  6. Dimmock, N.J. (2016). Introduction to modern virology (7th edition). Oxford: John Wiley & Sons.
  7. Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (2014). Κατευθυντήριες οδηγίες για τη διάγνωση της HIV λοίμωξης σε κλινικά και μη κλινικά πλαίσια. Αθήνα: ΚΕΕΛΠΝΟ.
  8. Boily, M.C., Baggaley, R.F., Wang, L., Masse, B., White, R.G., Hayes, R.J., & Alary, M. (2009). Heterosexual risk of HIV-1 infection per sexual act: systematic review and meta-analysis of observational studies. Lancet Infectious Diseases, 9(2), 118-29.
  9. Vittinghoff, E., Douglas, J., Judson, F., McKirnan, D., MacQueen, K., Buchbinder, S.P. (1999). Per-contact risk of human immunodeficiency virus transmission between male sexual partners. American Journal of Epidemiology, 150, 306-11.
  10. Joint United Nations Programme on HIV/AIDS (UNAIDS) (2014). The Gap Report 2014: People who inject drugs. Geneva: UNAIDS.
  11. Baggaley, R.F., Boily, M.C., White, R.G., & Alary, M. (2006). Risk of HIV-1 transmission for parenteral exposure and blood transfusion. AIDS, 20(6), 805-12.
  12. Denise, M., Cardo, M.D., David, H., et al. (1997). A case control study of HIV seroconversion in health care workers after percutaneous exposure.New England Journal of Medicine, 337, 1485-90.
  13. Papenburg, J., Blais, D., Moore, D., Al-Hosni, M., Laferrière, C., Tapiero, B., & Quach, C. (2008). Pediatric Injuries From Needles Discarded in the Community: Epidemiology and Risk of Seroconversion.Pediatrics 122(2), e487-92.
  14. Baggaley, R.F., White, R.G., & Boily, M.C. (2008). Systematic review of orogenital HIV-1 transmission probabilities.International Journal of Epidemiology, 37(6), 1255-65.
  15. Fultz, P.N. (1986). Components of saliva inactivate human immunodeficiency virus.Lancet, 2(8517), 1215.
  16. Richters, J., Grulich, A., Ellard, J., Hendry, O., Kippax, S., & Richters, J. (2003). HIV transmission among gay men through oral sex and other uncommon routes: case series of HIV seroconverters, Sydney. AIDS, 17(15), 2269-71.
  17. del Romero, J., Marincovich, B., Castilla, J., García, S., Campo, J., Hernando, V., & Rodríguez, C. (2202). Evaluating the risk of HIV transmission through unprotected orogenital sex. AIDS, 16(9), 1296-
  18. Zou, S., Dorsey, K.A., Notari, E.P., Foster, G.A., Krysztof, D.E., Musavi, F., Dodd, R.Y., & Stramer, S.L. (2010). Prevalence, incidence, and residual risk of human immunodeficiency virus and hepatitis C virus infections among United States blood donors since the introduction of nucleic acid testing. Transfusion, 50(7), 1495-504.
  19. O’Farrell, N., Tovey, S.J., & Morgan-Capner, P. (1992). Transmission of HIV–1 infection after a fight. Lancet, 339(8787), 246.
  20. Deshpande, Α.Κ., Jadhav, S.K., & Bandivdekar, A.H. (2011). Possible transmission of HIV Infection due to human bite. AIDS Research and Therapy, 8, 16.
  21. Hill, D.R. (1989). HIV infection following motor vehicle trauma in central Africa. Journal of the American Medical Association, 261(22), 3282-3.
  22. Eberle, J., Habermann, J., & Gürtler, L.G. (2000). HIV-1 infection transmitted by serum droplets into the eye: a case report. AIDS, 14(2), 206.
  23. Ivy, W., Dominguez, K.L., Rakhmanina, N.Y., et al. (2012). Premastication as a route of pediatric HIV transmission: case-control and cross-sectional investigations. Journal of Acquired Immune Deficiency Syndromes, 59(2), 207-12.
  24. Quinn, T.C., Wawer, M.J., Sewankambo, N., Serwadda, D., Li, C., Wabwire-Mangen, F., Meehan, M.O., Lutalo, T., & Gray, R.H. (2000). Viral load and heterosexual transmission of human immunodeficiency virus type 1. New England Journal of Medicine, 342(13), 921-9.
  25. Van de Ven, P., Mao, L., Fogarty, A., Rawstorne, P., Crawford, J., Prestage, G., Grulich, A., Kaldor, J., & Kippax, S. (2005). Undetectable viral load is associated with sexual risk taking in HIV serodiscordant gay couples in Sydney. AIDS 19(2), 179-84.
  26. Attia, S., Egger, M., Müller, M., Zwahlen, M., & Low, N. (2009). Sexual transmission of HIV according to viral load and antiretroviral therapy: systematic review and meta-analysis. AIDS, 23(11), 1397-404.
  27. Hughes, J.P., Baeten, J.M., Lingappa, J.R., et al. (2012). Determinants of Per-Coital-Act HIV-1 Infectivity Among African HIV-1-Serodiscordant Couples. Journal of Infectious Diseases, 205(3), 358-65.
  28. Pilcher, C.D., Tien, H.C., Eron, J.J.Jr, et al. (2004). Brief but efficient: acute HIV infection and the sexual transmission of HIV. Journal of Infectious Diseases, 189(10), 1785-92.
  29. Anglemyer, A., Rutherford, G.W., Egger, M., & Siegfried, N. (2011). Antiretroviral therapy for prevention of HIV transmission in HIV-discordant couples. Cochrane Database for Systematic Reviews, 5, CD009153.
  30. Rodger, A.J., Cambiano, V., Bruun, T., et al. (2016). Sexual Activity Without Condoms and Risk of HIV Transmission in Serodifferent Couples When the HIV-Positive Partner Is Using Suppressive Antiretroviral Therapy. Journal of the American Medical Association, 316(2), 171-81.
  31. World Health Organization (2015). Guideline on when to start antiretroviral therapy and on pre-exposure prophylaxis for HIV. Geneva: WHO Press.
  32. Hayes, R.J., Schulz, K.F., & Plummer, F.A. (1995). The cofactor effect of genital ulcers on the per-exposure risk of HIV transmission in sub-Saharan Africa. Journal of Tropical Medicine and Hygiene, 98, 1-8.
  33. McClelland, R.S., & Baeten, J.M. (2006). Reducing HIV-1 transmission through prevention strategies targeting HIV-1-seropositive individuals. Journal of Antimicrobial Chemotherapy, 57,163-6.
  34. Halperin, D.T., & Bailey R.C. (1999). Male circumcision and HIV infection: 10 years and counting.Lancet, 354(9192), 1813-5.
  35. Weiss, H.A., Thomas, S.L., Munabi, S.K., & Hayes, R.J. (2006). Male circumcision and risk of syphilis, chancroid, and genital herpes: a systematic review and meta-analysis. Sexually Transmitted Infections, 82(2), 101-9.
  36. World Health Organization & Joint United Nations Programme on HIV/AIDS (2007). Male circumcision: global trends and determinants of prevalence, safety and acceptability. Geneva: WHO Press.
  37. Patterson, B.K., Landay, A., Siegel, J.N., Flener, Z., Pessis, D., Chaviano, A., & Bailey, R.C. (2002). Susceptibility to human immunodeficiency virus-1 infection of human foreskin and cervical tissue grown in explant culture. American Journal of Pathology, 161(3), 867-73.
  38. Buchbinder, S.P., Vittinghoff, E., Heagerty, P.J. (2005). Sexual risk, nitrite inhalant use, and lack of circumcision associated with HIV seroconversion in men who have sex with men in the United States. Journal of Acquired Immune Deficiency Syndromes, 39(1), 82-9.
  39. Macdonald, N., Elam, G., Hickson, F., et al. (2008). Factors associated with HIV seroconversion in gay men in England at the start of the 21st century. Sexually Transmitted Infections, 84(1), 8-13.
  40. Patel, P., Borkowf, C.B., Brooks, J.T., Lasry, A., Lansky, A., & Mermin, J. (2014). Estimating per-act HIV transmission risk: a systematic review. AIDS, 28(10), 1509-19.