• el
Αθήνα: 210 7257617 210 7233848
Θεσσαλονίκη: 2310 237040

4. Επιδημιολογικά δεδομένα

4.1. Παγκόσμια επιδημιολογικά δεδομένα

Σύμφωνα με τις πιο πρόσφατες επιδημιολογικές αναφορές του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (WHO) και των Ηνωμένων Εθνών (UNAIDS) [29,30], εκτιμάται ότι, έως και το τέλος του 2015, περίπου 36.7 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν σε όλο τον κόσμο με HIV, εκ των οποίων τα 17.8 εκατομμύρια (48.5%) είναι γυναίκες και τα 1.8 εκατομμύρια (4.9%) είναι παιδιά κάτω των 15 ετών. Μέσα στο 2015, υπολογίζεται ότι σημειώθηκαν 2,100,000 νέες μεταδόσεις του HIV, εκ των οποίων οι 150,000 (7.14%) σε παιδιά, ενώ 1,100,000 άνθρωποι έχασαν τη ζωής τους εξαιτίας επιπλοκών του AIDS, εκ των οποίων τα 110,000 (10%) ήταν παιδιά κάτω των 15 ετών. Από την αρχή της επιδημίας έως σήμερα, περισσότεροι από 70 εκατομμύρια άνθρωποι έχουν μολυνθεί με τον HIV και περίπου 35 εκατομμύρια έχουν πεθάνει από AIDS.

Αριθμός ανθρώπων που ζουν με HIV το 2015 Σύνολο 36,7 εκατομμύρια [34.0 – 39.8 εκατομμύρια]
Ενήλικες 34.9 εκατομμύρια [32.4 – 37.9 εκατομμύρια]
Γυναίκες (15+ετών) 17.8 εκατομμύρια [16.4 – 19.4 εκατομμύρια]
Παιδιά (<15 ετών) 1.8 εκατομμύρια [1.5 – 2.0 εκατομμύρια
Νέες μεταδόσεις HIV το 2015 Σύνολο 2.1 εκατομμύρια [1.8 – 2.4 εκατομμύρια]
Ενήλικες 1.9 εκατομμύρια [1.7 – 2.2 εκατομμύρια]
Παιδιά (>15 ετών) 150,000 [110,000 – 190,000]
Θάνατοι από AIDS το 2015 Σύνολο 1.1 εκατομμύρια [940,000 – 1.3 εκατομμύρια]
Ενήλικες 1.0 εκατομμύρια [840,000 – 1.2 εκατομμύρια]
Παιδιά (>15 ετών) 110,000 [84,000 – 130,000]
Πίνακας 2. Η επιδημία του HIV/AIDS το 2015 (παγκόσμια δεδομένα) (πηγή: UNAIDS, 2016 [29,30])

Στους πίνακες 3 έως 5 και στις εικόνες 20 έως 22 απεικονίζεται η κατανομή της επίπτωσης της λοίμωξης HIV, των νέων μεταδόσεων του HIV και των θανάτων από AIDS σε ευρύτερες γεωγραφικές περιοχές του κόσμου κατά το έτος 2015.

Άνθρωποι που ζουν με HIV (2015) Ν %
Ανατολική και Νότιος Αφρική 19,000,000 51.7
Δυτική και Κεντρική Αφρική 6,500,000 17.7
Ασία και Ειρηνικός Ωκεανός 5,100,000 13.9
Δυτική/Κεντρική Ευρώπη και Βόρειος Αμερική 2,400,000 6.5
Λατινική Αμερική και Καραϊβική 2,000,000 5.5
Ανατολική Ευρώπη και Κεντρική Ασία 1,500,000 4.1
Μέση Ανατολή και Βόρειος Αφρική 230,000 0.6
Σύνολο 36,730,000
Πίνακας 3. Παγκόσμια κατανομή των ανθρώπων που ζουν με HIV (πηγή: UNAIDS, 2016 [29,30])

picture19

Εικόνα 20. Παγκόσμια κατανομή των ανθρώπων που ζουν με HIV (πηγή: UNAIDS, 2016 [29,30])
Νέες μεταδόσεις του HIV (2015) Ν %
Ανατολική και Νότιος Αφρική 960,000 46.6
Δυτική και Κεντρική Αφρική 410,000 19.9
Ασία και Ειρηνικός Ωκεανός 290,000 14.1
Ανατολική Ευρώπη και Κεντρική Ασία 190,000 9.2
Λατινική Αμερική και Καραϊβική 100,000 4.8
Δυτική/Κεντρική Ευρώπη και Βόρειος Αμερική 91,000 4.4
Μέση Ανατολή και Βόρειος Αφρική 21,000 1.0
Σύνολο 2,062,000

Πίνακας 4. Παγκόσμια κατανομή των νέων μεταδόσεων του HIV (πηγή: UNAIDS, 2016 [29,30])

picture20

Εικόνα 21. Παγκόσμια κατανομή των νέων μεταδόσεων του HIV (πηγή: UNAIDS, 2016 [29,30])
Θάνατοι εξαιτίας του AIDS (2015) Ν %
Ανατολική και Νότιος Αφρική 470,000 42.3
Δυτική και Κεντρική Αφρική 330,000 29.7
Ασία και Ειρηνικός Ωκεανός 180,000 16.2
Λατινική Αμερική και Καραϊβική 50,000 4.5
Ανατολική Ευρώπη και Κεντρική Ασία 47,000 4.2
Δυτική/Κεντρική Ευρώπη και Βόρειος Αμερική 22,000 2.0
Μέση Ανατολή και Βόρειος Αφρική 12,000 1.1
Σύνολο 1,111,000
Πίνακας 5. Παγκόσμια κατανομή των θανάτων από AIDS (πηγή: UNAIDS, 2016 [29,30])

picture21

Εικόνα 22. Παγκόσμια κατανομή των θανάτων από AIDS (πηγή: UNAIDS, 2016 [29,30])

4.2. Επιδημιολογικά δεδομένα για τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης

 

Η πιο πρόσφατη επιδημιολογική αναφορά του Ευρωπαϊκού Κέντρου Πρόληψης και Ελέγχου Νοσημάτων (European Centre for Disease Prevention and Control – ECDC) καλύπτει την περίοδο από το 2006 έως και το τέλος του 2015 [31]. Σύμφωνα με αυτή, το 2015, 29,747 άνθρωποι διαγνώστηκαν πρώτη φορά με λοίμωξη HIV συνολικά στα 31 κράτη – μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Υψηλότερη επίπτωση της λοίμωξης HIV παρουσιάζεται στην Εσθονία, τη Λετονία και τη Μάλτα, ενώ χαμηλότερη στη Σλοβακία, τη Σλοβενία και την Τσεχία (βλ. Πίνακας 6).

Η μέση επίπτωση της λοίμωξης HIV στην Ευρωπαϊκή Ένωση εκτιμάται στο 6.3 ανά 100,000 άτομα και παραμένει λίγο πολύ σταθερή κατά τη δεκαετία 2006-2015. Η μέση αναλογία ανδρών/γυναικών είναι 3.3 προς 1 (επίπτωση 9.1/100,000 στους άνδρες και 2.6/100,000 στις γυναίκες). Υψηλότερη επίπτωση παρουσιάζεται στην ηλικιακή ομάδα των 25-29 ετών (14.8/100,000), ενώ το 10.8% των νέων διαγνώσεων αφορά σε νέους ηλικίας 15-24 ετών.

Όσον αφορά τον τρόπο μετάδοσης του HIV, στο 42% των περιπτώσεων σχετίζεται με σεξουαλική επαφή μεταξύ ανδρών, στο 32% με ετεροφυλική σεξουαλική επαφή, στο 4.2% με ενέσιμη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών και στο 0.8% με κάθετη μετάδοση, από τη μητέρα στο παιδί (στο 20% των περιπτώσεων ο τρόπος μετάδοσης δεν είναι γνωστός).

Επιπλέον, κατά το 2015, διαγνώστηκαν με AIDS 3,754 άνθρωποι (επίπτωση: 0.8 ανά 100,000 άτομα) και πέθαναν εξαιτίας επιπλοκών του AIDS 991 άνθρωποι. Την τελευταία δεκαετία (2006 – 2015), ο αριθμός θανάτων από AIDS μειώνεται συνεχώς (βλ. Πίνακας 7). Από την έναρξη της επιδημίας του HIV/AIDS στις αρχές της δεκαετίας του ’80 έως και το 2015, 592,056 άνθρωποι έχουν διαγνωστεί με τον HIV συνολικά στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 349,491 έχουν εμφανίσει AIDS και 187,506 έχασαν τη ζωή τους εξαιτίας επιπλοκών του AIDS.

  2011 2012 2013 2014 2015
Εσθονία 27.5 23.8 24.6 22.1 20.6
Λετονία 14.4 16.6 16.8 17.3 19.8
Μάλτα 5.1 7.2 8.5 9.4 14.2
Ιρλανδία 7.2 7.6 7.5 7.8 10.5
Λουξεμβούργο 10.9 11.1 11.4 12.6 10.1
Πορτογαλία 15.9 15.2 14.0 8.8 9.5
Μεγάλη Βρετανία 9.8 9.8 9.4 9.5 9.4
Κύπρος 6.4 6.7 6.2 6.5 9.4
Βέλγιο 10.8 11.1 10.1 9.3 8.9
Ισπανία 10.6 9.9 8.3 7.2 7.4
Ελλάδα 8.6 10.3 7.9 6.5 6.4
Γαλλία 8.3 8.7 8.4 6.6 5.9
Ιταλία 6.6 7.0 6.4 6.1 5.7
Λιθουανία 5.4 5.3 6.0 4.8 5.4
Δανία 4.8 3.6 4.2 4.5 4.9
Ολλανδία 6.9 6.3 6.0 4.9 4.7
Σουηδία 4.2 4.0 3.7 3.6 4.6
Γερμανία 3.3 3.6 4.0 4.4 4.5
Νορβηγία 5.5 4.9 4.6 5.2 4.3
Ρουμανία 3.9 4.3 4.5 4.0 3.8
Ισλανδία 7.2 5.9 3.4 3.4 3.6
Φινλανδία 3.2 2.9 2.9 3.3 3.2
Βουλγαρία 2.7 2.1 2.7 3.4 3.1
Αυστρία 3.9 3.9 3.1 2.8 3.1
Κροατία 1.8 1.7 2.0 2.2 2.8
Πολωνία 2.9 2.9 2.9 2.8 2.7
Ουγγαρία 1.6 2.2 2.4 2.7 2.7
Τσεχία 1.5 2.0 2.2 2.2 2.5
Σλοβενία 2.7 2.2 2.1 2.4 2.3
Σλοβακία 0.9 0.9 1.5 1.6 1.6
Λιχτενστάιν 2.8 0 0 2.7 0

Πίνακας 6. Επίπτωση (ανά 100,000 άτομα) της λοίμωξης HIV στις χώρες της Ε.Ε. (2011-2015) (πηγή: ECDC/WHO [31])

 

Πίνακας 7. Νέες διαγνώσεις λοίμωξης HIV και θάνατοι από AIDS στην Ε.Ε. (2006-2015) (πηγή: ECDC & WHO)

4.3. Επιδημιολογικά δεδομένα για την Ελλάδα

Το τελευταίο δελτίο επιδημιολογικής επιτήρησης με πλήρη δεδομένα που έχει εκδώσει το Κέντρο Ελέγχου & Πρόληψης Νοσημάτων (ΚΕΕΛΠΝΟ) καλύπτει την περίοδο από το 1984, έτος κατά το οποίο ξεκίνησε η υποχρεωτική δήλωση των περιπτώσεων AIDS, έως και το τέλος του 2016 [14].

Σύμφωνα με αυτό, στην Ελλάδα, από το 1984 έως και το τέλος του 2016, 15,996 άνθρωποι (82.8% άνδρες, 17% γυναίκες) έχουν διαγνωστεί θετικοί στον HIV. Από αυτούς, οι 3,963 (83.9% άνδρες, 16.1% γυναίκες) εμφάνισαν AIDS σε μία ή περισσότερες περιόδους της ζωής τους (24.8% επί των συνολικών διαγνώσεων HIV) και 1,941 άνθρωποι (86.8% άνδρες, 13.2% γυναίκες) έχασαν τη ζωή τους εξαιτίας επιπλοκών του AIDS (12.1% επί των συνολικών διαγνώσεων HIV και 49% επί των συνολικών διαγνώσεων AIDS).

Ως προς τον τρόπο μετάδοσης, για τα περιστατικά όπου αυτός έχει δηλωθεί (για το 18% των περιστατικών ο τρόπος μετάδοσης δεν έχει καθοριστεί), στο 57.6% των περιπτώσεων (47.4% επί του συνόλου, με τρόπο μετάδοσης καθορισμένο και μη) σχετίζεται με σεξουαλική επαφή μεταξύ ανδρών, στο 25.6% (21% επί του συνόλου) με ετεροφυλική σεξουαλική επαφή και στο 13.5% (11.1% επί του συνόλου) με ενέσιμη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών. Από τα 3,355 άτομα στα οποία ο HIV μεταδόθηκε μέσω ετεροφυλικής σεξουαλικής επαφής, τα 1,800 (53.7%) είναι γυναίκες και τα 1,549 (46.2%) άνδρες.

Πολύ λιγότερες είναι οι περιπτώσεις μετάδοσης μέσω μετάγγισης αίματος (0.8% επί του συνόλου) ή παραγώγων αίματος (1.5% επί του συνόλου) και αφορούν τα πρώτα χρόνια της επιδημίας. Εδώ και πάνω από 10 χρόνια, δεν έχει σημειωθεί ούτε ένα περιστατικό μετάδοσης μέσω μετάγγισης αίματος ή παραγώγων αίματος. Τέλος, ελάχιστα είναι τα περιστατικά μετάδοσης από έγκυο μητέρα με HIV στο έμβρυο ή το νεογέννητο βρέφος (0.4% επί του συνόλου) που σημειώνονται τα τελευταία χρόνια (1-2 κατά μέσο όρο ανά έτος).

Ως προς την εθνικότητα, από το σύνολο των ανθρώπων που διαγνώστηκαν με HIV, από το 1984 ως το τέλος του 2016, το 81.7% αφορά άτομα ελληνικής και το 18.3% μη ελληνικής εθνικότητας. Το 64.1% των μη ελληνικής εθνικότητας ανθρώπων που διαγνώστηκαν με HIV είναι άντρες και το 35.6% γυναίκες, ενώ στο 42.2% των περιπτώσεων η μετάδοση σχετίζεται με ετεροφυλική σεξουαλική επαφή, στο 20.2% με σεξουαλική επαφή μεταξύ ανδρών και στο 16.6% με ενέσιμη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών.

Κατά το 2016, 616 άνθρωποι (82.5% άνδρες, 17.4% γυναίκες) διαγνώστηκαν πρώτη φορά με λοίμωξη HIV, 131 (76.3% άνδρες, 23.7% γυναίκες) εμφάνισαν AIDS και 40 (75% άνδρες, 25% γυναίκες) πέθαναν από επιπλοκές του AIDS [14]. Η διάγνωση του HIV έγινε συχνότερα στην ηλικιακή ομάδα των 30-39 ετών (33.9% των περιπτώσεων), ενώ το 9.6% των νέων διαγνώσεων έγινε σε νέους 15-24 ετών (59 άτομα). Σημειωτέον, μέσα στο 2016, σημειώθηκαν 3 περιστατικά κάθετης μετάδοσης, ενώ καταγράφηκε μια αύξηση 5.8% των νέων διαγνώσεων σε γυναίκες σε σχέση με το προηγούμενο έτος.

Παρακολουθώντας τη διαχρονική εξέλιξη της λοίμωξης HIV στην Ελλάδα (βλ. Πίνακας 8), παρατηρείται μια λίγο πολύ σταθερά αυξητική πορεία νέων διαγνώσεων HIV από το 1981 έως το 1998, ακολουθούμενη από μια σχετική σταθεροποίηση στις 400-600 διαγνώσεις ανά έτος την επόμενη δεκαετία. Το διάστημα 2010-2012 σημειώθηκε μια δραματική αύξηση νέων περιστατικών στους ανθρώπους που κάνουν ενέσιμη χρήση ψυχοτρόπων ουσιών, η οποία φαίνεται να περιορίζεται σε μεγάλο βαθμό τα επόμενα τρία χρόνια. Οι διαγνώσεις με AIDS και οι θάνατοι εξαιτίας επιπλοκών του AIDS παρουσιάζουν μια σημαντική μείωση από το 1996 και εξής και, με εξαίρεση την αύξηση της περιόδου 2012-13, παραμένουν σε σχετικά σταθερό επίπεδο την τελευταία 15ετία.

 

Πίνακας 8. Διαχρονική εξέλιξη της λοίμωξης HIV στην Ελλάδα (1981-2016) (πηγή: ΚΕΕΛΠΟ, 2016 [14])

Βιβλιογραφικές πηγές

  1. Dimmock, N.J. (2016). Introduction to modern virology (7th edition). Oxford: John Wiley & Sons.
  2. Clavel, F., Guetard, D., Brun-Vezinet, F., et al. (1986). Isolation of a new human retrovirus from West African patients with AIDS. Science, 233(4761), 343-6.
  3. Sharp, P.M., Robertson, D.L., Gao, F., & Hahn, B.H. (1994). Origins and diversity of human immunodeficiency viruses. AIDS, 8(1), S27-S42.
  4. Sharp, P.M., & Hahn, B.H. (2011). Origins of HIV and the AIDS pandemic. Cold Spring Harbor Perspectives in Medicine, 1(1), a006841.
  5. Gao, F., Bailes, E., Robertson, D.L., et al. (1999). Origin of HIV-1 in the chimpanzee Pan troglodytes troglodytes. Nature 397(6718), 436-41.
  6. Gao, F., Yue, L., White, A.T., et al. (1992). Human infection by genetically diverse SIVsm-related HIV-2 in west Africa. Nature 358(6386), 495-9.
  7. Faria, N.R., Rambaut, A., Suchard, M.A., et al. (2014). The early spread and epidemic ignition of HIV-1 in human populations. Science, 346(6205), 56-61.
  8. Zhu, T., Korber, B.T., Nahmias, A.J., Hooper, E., Sharp, P.M., & Ho, D.D. (1998). An African HIV-1 sequence from 1959 and implications for the origin of the epidemic. Nature, 391, 594-7.
  9. Centers for Disease Control (1981). Kaposi’s Sarcoma and Pneumocystis Pneumonia among Homosexual Men – New York City and California. Morbidity and Mortality Weekly Report, 30(21), 305-8.
  10. Colichman, P. (Παραγωγός) & Rosenzweig, J. (Σκηνοθέτης) (2011). 30 Years from Here: A Personal History of NYC & HIV/AIDS (Ντοκιμαντέρ). USA: Here Media. Τελευταία ανάκτηση (06.09.2016): https://www.youtube.com/watch?v=yb-aGpc3HQA
  11. Nisbett, A. (Παραγωγός), Ronowicz, S. (Αρχισυντάκτης) & Massey, G. (Αρχισυντάκτης) (1983). Killer in the Village (Ντοκιμαντέρ). United Kingdom: BBC Two/Horizon. Τελευταία ανάκτηση (02.09.2016): https://www.youtube.com/watch?v=4IdpMkUlZOM
  12. Cran, W., & Barker, G. (Παραγωγοί and Σκηνοθέτες) (2006). The Age of AIDS (Ντοκιμαντέρ). USA: WGBH/Frontline. Τελευταία ανάκτηση (07.09.2016): https://www.youtube.com/watch?v=fS0OoreV-S4
  13. World Science Festival. (2015, December 3). Ending the Epidemic: Science Advances on AIDS (Τηλεοπτική εκπομπή). Τελευταία ανάκτηση (05.09.2016): https://www.youtube.com/watch?v=P4diCNXfgsk
  14. Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (2017). Δελτίο Επιδημιολογικής Επιτήρησης της HIV/AIDS λοίμωξης στην Ελλάδα, Τεύχος 31. Αθήνα: ΚΕΕΛΠΝΟ.
  15. Πετρόπουλος, Δ. (Αρχισυντάκτης) & Νταούλης, Γ. (Σκηνοθέτης) (2011). Μηχανή του Χρόνου (Τηλεοπτική σειρά). Ελλάδα: ΕΡΤ A.E.. Τελευταία ανάκτηση (05.09.2016): http://webtv.ert.gr/katigories/politismos/mixani-tou-xronou/05dek2015-i-michani-tou-chronou/
  16. Barré-Sinoussi, F., Chermann, J.C., Rey, F., et al. (1983). Isolation of a T-lymphotropic retrovirus from a patient at risk for acquired immune deficiency syndrome (AIDS). Science, 220(4599), 868-71.
  17. World Health Organisation (1987). Global Statistics. Weekly Epidemiological Record, 62(49), 372.
  18. Hoffmann, C., & Rockstroh, J. (2015). HIV 2015/16. Hamburg: Medizin Fokus Verlag.
  19. Altman, L.K. (1996, November 28). U.N. Reports 3 Million New H.I.V. Cases Worldwide for ’96. The New York Times. Τελευταία ανάκτηση (06.09.2016): http://www.nytimes.com/1996/11/28/world/un-reports-3-million-new-hiv-cases-worldwide-for-96.html
  20. Ho, D.D. (1995). Time to hit HIV, early and hard. New England Journal of Medicine, 333(7), 450-1.
  21. Ho, D.D., Neumann, A.U., Perelson, A.S., Chen, W., Leonard, J.M., & Markowitz, M. (1995). Rapid turnover of plasma virions and CD4 lymphocytes in HIV-1 infection. Nature, 373(6510), 123-6.
  22. DELTA (1996). A randomised double-blind controlled trial comparing combinations of zidovudine plus didanosine or zalcitabine with zidovudine alone in HIV-infected individuals. Lancet, 348(9023), 283-91.
  23. Hammer, S.M., Katzenstein, D.A., Hughes, M.D., et al. (1996). A trial comparing nucleoside monotherapy with combination therapy in HIV-infected adults with CD4 cell counts from 200 to 500 per cubic millimeter. New England Journal of Medicine, 335(15), 1081-90.
  24. Mocroft, A., Katlama, C., Johnson, A.M., et al. AIDS across Europe, 1994-98: the EuroSIDA study. Lancet, 356(9226), 291-6.
  25. Anglemyer, A., Rutherford, G.W., Egger, M., & Siegfried, N. (2011). Antiretroviral therapy for prevention of HIV transmission in HIV-discordant couples. Cochrane Database for Systematic Reviews, 5, CD009153.
  26. Rodger, A.J., Cambiano, V., Bruun, T., et al. (2016). Sexual Activity Without Condoms and Risk of HIV Transmission in Serodifferent Couples When the HIV-Positive Partner Is Using Suppressive Antiretroviral Therapy. Journal of the American Medical Association, 316(2), 171-81.
  27. World Health Organization (2015). Guideline on when to start antiretroviral therapy and on pre-exposure prophylaxis for HIV. Geneva: WHO Press.
  28. Siliciano, J.D., Kajdas, J., Finzi, D., et al. (2003). Long-term follow-up studies confirm the stability of the latent reservoir for HIV-1 in resting CD4+ T cells. Nature Medicine, 9(6), 727-8.
  29. UNAIDS (2016). AIDS by the numbers. Geneva: UNAIDS.
  30. UNAIDS (2016). Global AIDS update 2016. Geneva: UNAIDS.
  31. European Centre for Disease Prevention and Control, & WHO Regional Office for Europe (2016). HIV/AIDS surveillance in Europe 2015. Stockholm: ECDC.