• el
Αθήνα: 210 7257617 210 7233848
Θεσσαλονίκη: 2310 237040

4. Tα στάδια εξέλιξης της λοίμωξης HIV

Εάν δε λαμβάνεται η κατάλληλη θεραπεία, η λοίμωξη HIV εξελίσσεται ακολουθώντας τρία διακριτά στάδια: από τη σύντομη οξεία λοίμωξη HIV σε μια αρκετά μακρά ασυμπτωματική περίοδο, και από αυτήν στο Σύνδρομο Επίκτητης Ανοσολογικής Ανεπάρκειας ή AIDS [4,5]. Κάθε στάδιο χαρακτηρίζεται από μια συγκεκριμένη κλινική εικόνα, η οποία περιγράφεται λεπτομερώς παρακάτω. Αυτό που συνδέει και τις τρεις φάσεις εξέλιξης, ωστόσο, είναι η βαθμιαία μείωση των κυττάρων CD4+ και, κατά συνέπεια, η όλο και μεγαλύτερη αποδυνάμωση του ανοσοποιητικού συστήματος (βλ. Εικόνα 3).

Η οριστική θεραπεία της λοίμωξης HIV δεν είναι, έως σήμερα, δυνατή. Χάρη όμως στα σύγχρονα αντιρετροϊκά φάρμακα (βλ. Τι είναι τα αντιρετροϊκά φάρμακα;), είναι δυνατό να κατασταλεί η αναπαραγωγή του ιού και η αποδυνάμωση του ανοσοποιητικού συστήματος, και άρα, η εξέλιξη της ασυμπτωματικής λοίμωξης HIV σε AIDS. Σήμερα, οι περισσότεροι άνθρωποι που ζουν με τον HIV δεν εμφανίζουν AIDS [3].

 

Εικόνα 3. Διάγραμμα των κύριων φάσεων της HIV λοίμωξης

Εικόνα 3. Διάγραμμα των κύριων φάσεων εξέλιξης της λοίμωξης HIV εφόσον δε λαμβάνεται θεραπεία
(πηγή: https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=23183493) 

(α) Οξεία ή πρωτογενής λοίμωξη HIV (ή πρωτολοίμωξη)

Το στάδιο της οξείας λοίμωξης HIV περιλαμβάνει το διάστημα από την αρχική μετάδοση του ιού (μόλυνση), έως την παραγωγή αντισωμάτων κατά του HIV από το ανοσοποιητικό μας σύστημα (διαδικασία που ονομάζεται «ορομετατροπή»), τα οποία είναι δυνατόν να ανιχνευθούν με τους διαθέσιμους εργαστηριακούς ελέγχους (βλ. Εξέταση για τον HIV). Το ανοσοποιητικό σύστημα χρειάζεται από 1 έως 3 μήνες (κατά μέσο όρο 6 – 8 εβδομάδες), προκειμένου να παράγει ανιχνεύσιμες ποσότητες αντισωμάτων κατά του HIV.

Κατά τις πρώτες 3-5 ημέρες μετά τη μετάδοση, ο HIV μεταφέρεται από το σημείο της αρχικής μόλυνσης (π.χ. από το βλεννογόνο του κόλπου ή του πέους, αν η μετάδοση έγινε σεξουαλικά) προς τους πλησιέστερους λεμφαδένες. Εκεί, στη συνέχεια, ο ιός πολλαπλασιάζεται ταχύτατα προσβάλλοντας όλο και περισσότερα κύτταρα CD4+, εφόσον δεν έχει ακόμη οργανωθεί η αντίδραση του ανοσοποιητικού μας συστήματος. Έτσι, κατά την περίοδο της πρωτολοίμωξης, παρατηρείται μια ραγδαία μείωση των κυττάρων CD4+, καθώς και μια αντίστοιχα μεγάλη αύξηση του ιικού φορτίου (βλ. Εικόνα 3). Το τελευταίο σημαίνει ότι, κατά την περίοδο αυτή, όπου το άτομο είναι μάλλον απίθανο να γνωρίζει ότι έχει προσβληθεί από τον HIV, είναι και πιθανότερο να μεταδώσει τον ιό, αν εμπλέκεται σε συμπεριφορές υψηλού ρίσκου (όσο υψηλότερο το ιικό φορτίο, τόσο πιθανότερη η μετάδοση του ιού).

Συνήθως, 2 με 4 εβδομάδες μετά την έκθεση του ατόμου στον HIV, εμφανίζονται διάφορα συμπτώματα (βλ. Εικόνα 4), τα οποία, ωστόσο, είναι «μη ειδικά», είναι δηλαδή παρόμοια με τα συμπτώματα πολλών άλλων κοινών ασθενειών, όπως η γρίπη, ώστε είναι αδύνατο να βασιστεί η διάγνωση της λοίμωξης HIV σε αυτά και μόνο, χωρίς δηλαδή την πραγματοποίηση ειδικότερων εξετάσεων. Άλλωστε, το 30% περίπου των ανθρώπων δε θα εμφανίσουν συμπτώματα ή αυτά θα είναι τόσο ήπια, ώστε είναι πολύ πιθανό να τα αγνοήσουν. Στα συνηθέστερα συμπτώματα, κατά το στάδιο της οξείας λοίμωξης HIV, περιλαμβάνονται:

  • πυρετός
  • αίσθηση γενικής αδυναμίας και κόπωσης
  • εξανθήματα στον κορμό και τα άκρα
  • πρησμένοι λεμφαδένες
  • πόνος στο λαιμό, το κεφάλι, τους μυς και τις αρθρώσεις
  • ναυτία, έμετοι, διάρροια, νυχτερινές εφιδρώσεις

Κατά κανόνα, τα συμπτώματα αυτά υποχωρούν από μόνα τους μέσα σε 2 περίπου εβδομάδες και το άτομο επανέρχεται στην πρότερη κατάσταση της υγείας του [6]. Σε πολύ σπάνιες περιπτώσεις, τα συμπτώματα μπορεί να είναι εντονότερα και να έχουν μεγαλύτερη διάρκεια, οπότε είναι πιθανό να χρειαστεί νοσηλεία.

 

Εικόνα 4. Κύρια συμπτώματα της οξείας HIV λοίμωξης

Εικόνα 4. Κύρια συμπτώματα της οξείας λοίμωξης HIV
(πηγή: https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=23025579)

(β) Ασυμπτωματική (ή κλινικά λανθάνουσα) περίοδος

Η ασυμπτωματική ή λανθάνουσα περίοδος ξεκινά με την παραγωγή ανιχνεύσιμης ποσότητας αντισωμάτων κατά του HIV από το ανοσοποιητικό μας σύστημα, κατά μέσο όρο 6 με 8 εβδομάδες μετά τη μετάδοση του ιού. Η οργάνωση της αντίδρασης του ανοσοποιητικού συστήματος έχει σαν αποτέλεσμα τον περιορισμό της οξείας αρχικής λοίμωξης. Μέσα σε μερικές εβδομάδες, το ιικό φορτίο πέφτει σε σχετικά χαμηλά επίπεδα και διατηρείται λίγο πολύ σταθερό για κάποια χρόνια, ενώ και ο αριθμός των κυττάρων CD4+ ανακάμπτει ως ένα βαθμό. Το σημείο σταθεροποίησης του ιικού φορτίου κατά την έναρξη της λανθάνουσας περιόδου (set point) θεωρείται σημαντικός προγνωστικός παράγοντας: όσο χαμηλότερο είναι, τόσο πιο αργή θα είναι η εξέλιξη της λοίμωξης HIV σε AIDS, αν δε λαμβάνεται θεραπεία [5]. Έτσι, για αρκετά συνήθως χρόνια, οι άνθρωποι με HIV δεν εμφανίζουν κανένα σύμπτωμα και αισθάνονται γενικά καλά στην υγεία τους. Ο μόνος τρόπος για να καταλάβουν ότι έχουν προσβληθεί από τον HIV είναι να κάνουν κάποια ειδική εξέταση ανίχνευσης βιολογικών δεικτών του ιού στο αίμα (βλ. Εξέταση για τον HIV).

Ωστόσο, χωρίς την κατάλληλη θεραπευτική αγωγή, ο HIV συνεχίζει να προκαλεί με αργό ρυθμό τη σταδιακή απώλεια των κυττάρων CD4+. Όταν η τιμή αυτών φτάσει σε τιμές χαμηλότερες των 500 κυττάρων CD4+ ανά ml αίματος, το άτομο γίνεται ευάλωτο σε μια σειρά σχετικά ήπιων λοιμώξεων και λοιπών ασθενειών (το στάδιο αυτό αναφέρεται ορισμένες φορές ως «συμπτωματική λοίμωξη HIV»). Αυτό συμβαίνει κατά μέσο όρο 5 – 7 χρόνια (με σημαντική διακύμανση από άτομο σε άτομο) μετά την αρχική λοίμωξη, εάν δε λαμβάνεται συστηματικά αντιρετροϊκή αγωγή [6]. Οι ασθένειες αυτές υποδηλώνουν μεν βλάβη του ανοσοποιητικού συστήματος, δεν αποτελούν, ωστόσο, διαγνωστικά κριτήρια για το AIDS. Σε αυτές περιλαμβάνονται [4]:

  • Βακτηριδιακή αγγειομάτωση
  • Στοματοφαρυγγική ή αιδοιοκολπική καντιντίαση
  • Φλεγμονώδης νόσος πυέλου
  • Έρπης ζωστήρας
  • Λιστερίωση
  • Δυσπλασία ή in situ καρκίνωμα τραχήλου της μήτρας
  • Γενική συμπτωματολογία (π.χ. επίμονος πυρετός ή διάρροια)
  • Τριχωτή λευκοπλακία στόματος
  • Ιδιοπαθής θρομβοπενική πορφύρα
  • Περιφερική νευροπάθεια

(γ) Σύνδρομο Επίκτητης Ανοσοανεπάρκειας (AIDS)

Το Σύνδρομο Επίκτητης Ανοσοανεπάρκειας ή AIDS είναι το τελευταίο στάδιο εξέλιξης της λοίμωξης HIV, εφόσον δε λαμβάνεται συστηματικά αντιρετροϊκή αγωγή. Στο στάδιο αυτό, η βλάβη που έχει επέλθει στο ανοσοποιητικό σύστημα είναι τόσο μεγάλη, ώστε είναι πολύ πιθανό να παρουσιαστούν διάφορες σοβαρές και απειλητικές για τη ζωή ευκαιριακές λοιμώξεις ή λοιπά νοσήματα, τα οποία, υπό κανονικές συνθήκες, παρουσιάζονται σπάνια ή δε θέτουν την υγεία μας σε σοβαρό κίνδυνο.

Η διάγνωση του AIDS σε έναν θετικό στον HIV άνθρωπο γίνεται: (α) εάν ο αριθμός των κυττάρων CD4+ του είναι χαμηλότερος των 200 CD4+ ανά ml αίματος, ή (β) εάν παρουσιάσει κάποιο από τα παρακάτω νοσήματα [4]:

Α. Ευκαιριακές ή καιροσκοπικές λοιμώξεις

  • Καντιντίαση τραχείας, βρόγχων ή πνευμόνων
  • Καντιντίαση οισοφάγου
  • Κοκκιδιοειδομύκωση, διάσπαρτη ή εξωπνευμονική
  • Ιστοπλάσμωση, διάσπαρτη ή εξωπνευμονική
  • Κρυπτοκόκκωση εξωπνευμονική
  • Κρυπτοσποριδίωση ή ισοσποριδίωση με διάρροια διάρκειας μεγαλύτερης του 1 μηνός
  • Πνευμονία από Pneumocystis jiroveci (P. carinii)
  • Εγκεφαλική τοξοπλάσμωση
  • Αμφιβληστροειδίτιδα από μεγαλοκυτταροϊό (CMV)
  • Νόσος από μεγαλοκυτταροϊό (CMV) εκτός ήπατος, σπλήνας ή λεμφαδένων
  • Απλός έρπης: έλκη πάνω από 1 μήνα, βρογχίτιδα, πνευμονίτιδα, οισοφαγίτιδα
  • Προοδευτική πολυεστιακή λευκοεγκεφαλοπάθεια
  • Πνευμονική ή εξωπνευμονική φυματίωση
  • Λοίμωξη από M. avium complex (MAC) ή M. kansasii ή από άλλα ή άτυπα μυκοβακτηρίδια
  • Πνευμονία υποτροπιάζουσα σε διάστημα 12 μηνών
  • Σηψαιμία υποτροπιάζουσα οφειλόμενη σε σαλμονέλα

Β. Άλλα νοσήματα

  • Διηθητικός καρκίνος τραχήλου της μήτρας
  • HIV εγκεφαλοπάθεια (άνοια)
  • Σάρκωμα Kaposi
  • Λέμφωμα Burkitt
  • Ανοσοβλαστικό λέμφωμα
  • Πρωτοπαθές λέμφωμα του εγκεφάλου
  • Σύνδρομο απίσχνασης οφειλόμενο σε HIV

Διάβασε την επόμενη ενότητα εδώ.

Βιβλιογραφικές πηγές

  1. Dimmock, N.J. (2016). Introduction to modern virology (7th edition). Oxford: John Wiley & Sons.
  2. Levinson, W. (2014). Review of medical microbiology and immunology (13th edition). Colombus: McGrew-Hill Education.
  3. Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (2017). Δελτίο Επιδημιολογικής Επιτήρησης της HIV/AIDS λοίμωξης στην Ελλάδα, 31-12-2016. Τεύχος 31. Αθήνα: ΚΕΕΛΠΝΟ.
  4. Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (2014). Κατευθυντήριες οδηγίες για τη διάγνωση της HIV λοίμωξης σε κλινικά και μη κλινικά πλαίσια. Αθήνα: ΚΕΕΛΠΝΟ.
  5. Hoffmann, C., & Rockstroh, J. (2015). HIV 2015/16. Hamburg: Medizin Fokus Verlag.
  6. Abbas, K.A., & Lichtman, H.A. (2013). Βασική ανοσολογία: λειτουργίες και δυσλειτουργίες του ανοσοποιητικού συστήματος. Μετάφραση: Σαμάρκος Μ. Επιμέλεια: Τζάρτος Ι.Σ., Μαμαλάκη Α. Αθήνα: Ιατρικές Εκδόσεις Πασχαλίδης Π.Χ.
  7. Cummins, N.W., & Badley, A.D. (2014). Making sense of how HIV kills infected CD4 T cells: implications for HIV cure. Molecular and Cellular Therapies, 2:20.
  8. Cummins, N.W., & Badley, A.D. (2010). Mechanisms of HIV-associated lymphocyte apoptosis. Cell Death and Disease, 1, e99.
  9. Wng, X., Gao, Y., Tan, J., Devadas, K., Ragupathy, V., Takeda, K., Zhao, J., & Hewlett, I. (2012). HIV-1 and HIV-2 infections induce autophagy in Jurkat and CD4+ cells. Cell Signal, 24(7), 1414-9.
  10. Cooper, D.A. (2008). Life and death in the cART era. Lancet, 372(9635), 266-7.
  11. World Health Organization (2016). World Health Statistics 2016: monitoring health for the SDGs, sustainable development goals. Geneva: WHO Press.
  12. The Antiretroviral Cohort Collaboration (2008). Life expectancy of individuals on combination therapy in high-income countries: a collaborative analysis of 14 cohort studies. Lancet, 372, 293-9.
  13. The Antiretroviral Cohort Collaboration (2017). Survival of HIV-positive patients starting antiretroviral therapy between 1996 and 2013: a collaborative analysis of cohort studies. Lancet online publication: http://dx.doi.org/10.1016/S2352-3018(17)30066-8