• el
Αθήνα: 210 7257617 210 7233848
Θεσσαλονίκη: 2310 237040

Σημαντική ανακάλυψη για τη θεραπεία του HIV

Πηγή: Nature http://www.nature.com/news/hidden-hiv-reservoirs-exposed-by-telltale-protein-1.21639?WT.mc_id=FBK_NatureNews)

Όλες οι προσπάθειες εξεύρεσης μιας οριστικής θεραπείας για τον HIV σκοντάφτουν σε έναν συγκεκριμένο τύπο κυττάρων του ανθρώπινου ανοσοποιητικού συστήματος, τα οποία μπορούν να κρατούν κρυμμένο μέσα τους τον ιό και να επιζούν για πολλά χρόνια, χωρίς να γίνονται αντιληπτά από τους μηχανισμούς προστασίας του οργανισμού μας. Πρόκειται για ένα σχετικά μικρό αριθμό Τ λεμφοκυττάρων, τα οποία έχουν μεν προσβληθεί από τον ιό, όμως βρίσκονται σε αδράνεια, δεν παράγουν δηλαδή νέα ιικά αντίγραφα. Τα κύτταρα αυτά είναι πολύ δύσκολο να αναγνωριστούν, να μελετηθούν και να καταστραφούν και αποτελούν, έτσι, μια πολύ καλά κρυμμένη εφεδρεία του HIV. Η εξεύρεση ενός αξιόπιστου τρόπου εντοπισμού των κυττάρων αυτών αποτελεί κορυφαίο στόχο όλων όσων ασχολούνται ερευνητικά με τον HIV, όμως η έως τώρα πρόοδος υπήρξε περιορισμένη.

Ωστόσο, η αναγνώριση μιας πρωτεΐνης με την ονομασία CD32a ίσως αλλάξει σύντομα την εικόνα αυτή. Η συγκεκριμένη πρωτεΐνη επικάθεται στην εξωτερική επιφάνεια των Τ λεμφοκυττάρων που είναι μεν προσβεβλημένα από τον ιό, βρίσκονται όμως σε αδράνεια. Τα ευρήματα της έρευνας αυτής δημοσιεύθηκαν στις 15 Μαρτίου στο περιοδικό Nature (http://dx.doi.org/10.1038/nature21710). Όπως το σκίτσο του δράστη ενός εγκλήματος μπορεί να καθοδηγεί την αστυνομική έρευνα, έτσι και η πρωτεΐνη CD32a μπορεί να προσφέρει έναν τρόπο να ξεχωρίσουν αυτά τα «σε κατάσταση ύπνωσης» Τ λεμφοκύτταρα από τα υπόλοιπα κύτταρα του ανοσοποιητικού μας συστήματος. Προσφέρει, επίσης, την ελπίδα ότι οι ερευνητές θα κατορθώσουν να στοχεύσουν αυτά ακριβώς τα σιωπηλά, προσβεβλημένα κύτταρα και να τα εξολοθρεύσουν.

Τα αντιρετροϊκά φάρμακα εμποδίζουν την εξάπλωση του HIV μέσα στο σώμα παρεμποδίζοντας τους αντιγραφικούς μηχανισμούς που διαθέτει ο ιός. Από την άλλη, το ανοσοποιητικό σύστημα είναι σε θέση να αναγνωρίσει και να καταπολεμήσει τα κύτταρα που ενεργά μεταφράζουν το ιικό DNA και παράγουν νέα αντίγραφα του ιού. Επειδή, όμως, ένα μικρό ποσοστό των προσβεβλημένων Τ λεμφοκυττάρων παραμένει σε κατάσταση αδράνειας, το γονιδίωμα του ιού που βρίσκεται εντός τους διατηρείται κρυμμένο, ώστε ούτε τα φάρμακα, ούτε το ίδιο το ανοσοποιητικό σύστημα μπορεί να τα αντιμετωπίσει. Τα κύτταρα αυτά, γνωστά ως «το λανθάνον ιικό απόθεμα», αποτελούν πολύ σημαντικό πρόβλημα στην περίπτωση που ένας ασθενής σταματήσει να λαμβάνει αντιρετροϊκή αγωγή. Σιγά σιγά ενεργοποιούνται και επιτρέπουν στον ιό να αρχίσει και πάλι να πολλαπλασιάζεται ανεξέλεγκτα.

Αιφνιδιασμός και εξολόθρευση

«Ήδη από το 1996, το όνειρό μας ήταν να μπορέσουμε να καταστρέψουμε αυτά τα ύπουλα, ανενεργά κύτταρα. Δεν είχαμε, όμως, κανέναν τρόπο να το πετύχουμε, ακριβώς επειδή δεν είχαμε κανέναν τρόπο να τα εντοπίσουμε» αναφέρει ο Monsef Benkirane, ιολόγος στο Πανεπιστήμιο του Montpellier της Γαλλίας και κύριος συγγραφέας της εν λόγω μελέτης.

Το 2012, ορισμένοι ερευνητές δοκίμασαν μια νέα προσέγγιση στην προσπάθειά τους να στοχεύσουν τα ανενεργά, προσβεβλημένα από τον HIV Τ λεμφοκύτταρα. Η συγκεκριμένη θεραπευτική μέθοδος, η οποία ονομάστηκε «Αιφνιδιασμός και Εξολόθρευση» [Shock and Kill], πιστευόταν ότι θα μπορούσε να βάλει μπρος τη διαδικασία πολλαπλασιασμού του ιού στα ανενεργά αυτά κύτταρα. Θεωρητικά, το ανοσοποιητικό σύστημα και τα αντιρετροϊκά φάρμακα θα ήταν τότε σε θέση να τα εντοπίσουν και να τους επιτεθούν. Ωστόσο, τα έως τώρα αποτελέσματα από την εφαρμογή της μεθόδου σε ασθενείς δεν ήταν καθόλου ενθαρρυντικά, ίσως επειδή τα φάρμακα που χρησιμοποιούνταν για να ενεργοποιήσουν τα αδρανή κύτταρα δεν κατάφερναν να διεγείρουν ένα επαρκές τμήμα της κρυφής δεξαμενής του HIV, ώστε αυτή να αποκαλυφθεί. Τα παραπάνω αναφέρει ο Steven Deeks, ιολόγος στο Πανεπιστήμιο της California στο San Francisco.

Οι ιολόγοι γνωρίζουν ελάχιστα πράγματα για το λανθάνον απόθεμα του HIV, διότι τα αδρανή προσβεβλημένα κύτταρα είναι εξαιρετικά δύσκολο να εντοπιστούν στο σώμα. Η προσπάθεια του Benkirane να λύσει αυτό το πρόβλημα οδήγησε τον ίδιο και την ερευνητική του ομάδα στον πρωτεϊνικό δείκτη CD32a. Οι ερευνητές εξέθεσαν στο εργαστήριο αδρανή Τ λεμφοκύτταρα σε HIV σημασμένο με φθόριο και έψαξαν για διαφορές στην έκφραση γονιδίων μεταξύ των υγιών λεμφοκυττάρων και όσων είχαν προσβληθεί από τον σημασμένο ιό. Βρήκαν ότι σε ένα υποσύνολο των ανενεργών προσβεβλημένων κυττάρων ενεργοποιούταν ένα γονίδιο, το οποίο κωδικοποιεί την πρωτεΐνη CD32a. Το ίδιο γονίδιο ήταν σχεδόν μη ανιχνεύσιμο στα υγιή κύτταρα. Επιπλέον, οι ερευνητές επιβεβαίωσαν ότι η συγκεκριμένη πρωτεΐνη δεν ανευρίσκεται σε σημαντικά επίπεδα στα κύτταρα όπου ο ιός αντιγράφεται ενεργά.

Στη συνέχεια, χρησιμοποιώντας ένα αντίσωμα που συνδέεται με την CD32a, οι ερευνητές κατάφεραν να απομονώσουν τα κύτταρα που περιείχαν την πρωτεΐνη από δείγματα αίματος ανθρώπων με HIV. Όπως αναμενόταν, αυτά ήταν αδρανή Τ λεμφοκύτταρα προσβεβλημένα από τον HIV. «Δεν υπήρχε καμία περίπτωση να γίνει κάτι τέτοιο παλαιότερα» σχολιάζει ο Benkirane.

Αποκάλυψη

Ο Deeks ελπίζει πως η νέα αυτή πρωτεΐνη (ουσιαστικά, ένας βιολογικός δείκτης) θα επιταχύνει την έρευνα για τη θεραπεία του HIV κατά τον ίδιο τρόπο που η δυνατότητα μέτρησης του ιικού φορτίου βοήθησε στην ανάπτυξη της αντιρετροϊκής θεραπείας, στα τέλη της δεκαετίας του ’90.

Στα επόμενα βήματα περιλαμβάνεται η επαλήθευση των παραπάνω ευρημάτων, εξετάζοντας το αίμα ασθενών με διαφορετικό φύλο, διαφορετική εθνικότητα και σε διαφορετικό στάδιο εξέλιξης της νόσου, σχολιάζει ο Tony Fauci, διευθυντής του Αμερικανικού Ινστιτούτου Αλλεργιών και Λοιμωδών Νοσημάτων στην Bethesda της πολιτείας Maryland. Οι ερευνητές θα εξετάσουν, επίσης, δείγματα από ιστούς που συνήθως προσβάλλει ο HIV, όπως του εντέρου και των λεμφαδένων. Ο τελικός στόχος, εάν όντως αποδειχθεί ότι η CD32a αποτελεί έναν αξιόπιστο δείκτη, είναι να χρησιμοποιηθεί για να καθοδηγήσει τα φάρμακα κατά των αδρανών προσβεβλημένων κυττάρων.

Προς το παρόν, ο Fauci είναι ενθουσιασμένος αλλά και επιφυλακτικός ως προς τις δυνατότητες που μπορεί να προσφέρει η CD32a, αναλογιζόμενος τις προηγούμενες δύο δεκαετίες ατελέσφορης έρευνας για τη θεραπεία του HIV. «Εύχομαι πραγματικά αυτή τη φορά να είμαστε στο σωστό δρόμο» λέει. «Το γεγονός ότι η μελέτη αυτή αποτελεί προϊόν συνεργασίας τόσο ικανών ερευνητών και τα δεδομένα φαίνονται ικανοποιητικά, με κάνουν να αισιοδοξώ».