• el
Αθήνα: 210 7257617 210 7233848
Θεσσαλονίκη: 2310 237040

2β. Σπάνιοι τρόποι μετάδοσης

  • Κάθετη μετάδοση (από τη μητέρα στο έμβρυο ή το βρέφος)

Εάν δεν ληφθεί κανένα μέτρο προστασίας, η πιθανότητα μετάδοσης του HIV από τη μητέρα στο έμβρυο ή το βρέφος, κατά την εγκυμοσύνη, τον τοκετό ή το θηλασμό, εκτιμάται στο 25-45% [3]. Η μετάδοση είναι πιθανότερο να συμβεί κατά τον τοκετό, όπου το έμβρυο έρχεται σε εκτεταμένη επαφή με το αίμα και τις γενετήσιες εκκρίσεις της μητέρας. Ο θηλασμός ενέχει, επίσης, σχετικά μεγάλο κίνδυνο μετάδοσης, καθώς ο HIV που περιέχεται στο μητρικό γάλα μπορεί να διαπεράσει το ανώριμο ακόμη πεπτικό σύστημα του βρέφους. Τέλος, αν και σπανιότερα, είναι δυνατόν η μετάδοση να συμβεί κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, ιδίως εάν υπάρχουν βλάβες στον πλακούντα και αίμα της μητέρας περάσει στην κυκλοφορία του εμβρύου [4].

Ωστόσο, εφόσον ληφθεί μια σειρά μέτρων προφύλαξης, η πιθανότητα μετάδοσης του HIV από τη μητέρα στο παιδί είναι σήμερα μικρότερη του 1% [5]. Το σημαντικότερο μέτρο πρόληψης είναι η έγκαιρη χορήγηση αντιρετροϊκής αγωγής στην εγκυμονούσα μητέρα για να επιτευχθεί η μείωση του ιικού φορτίου σε μη ανιχνεύσιμο επίπεδο (ιδίως κατά το 3ο τρίμηνο της εγκυμοσύνης). Άλλα μέτρα προστασίας που λαμβάνονται είναι η πραγματοποίηση καισαρικής τομής αντί φυσιολογικού τοκετού, η χορήγηση προφυλακτικής αντιρετροϊκής αγωγής στο βρέφος αμέσως μετά τη γέννηση και για 4 εβδομάδες, η αποφυγή του θηλασμού και η γενικότερη φροντίδα της υγείας της μητέρας κατά την εγκυμοσύνη.

  • Τραυματισμοί ή κοινή χρήση αιχμηρών αντικειμένων

Εάν ένας άνθρωπος τραυματιστεί από αιχμηρό αντικείμενο, το οποίο φέρει επάνω του υπολείμματα νωπού αίματος θετικού στον HIV, υπάρχει μια πολύ μικρή πιθανότητα μετάδοσης (υπολογίζεται περίπου στο 0.3%), καθώς αυτό έρχεται σε άμεση επαφή με την αιματική του κυκλοφορία [3]. Η πιθανότητα μετάδοσης εξαρτάται από τo βάθος και την έκταση του τραυματισμού, από την ποσότητα του υπολείμματος αίματος, και από την ποσότητα του ιικού φορτίου που αυτό περιέχει [12]. Ο κίνδυνος τραυματισμού με αιχμηρό αντικείμενο είναι εκ των πραγμάτων μεγαλύτερος για τους επαγγελματίες υγείας (ιατροί, νοσηλευτές, κ.α.), ωστόσο, ο καθένας θα πρέπει, γενικά, να αποφεύγει να μοιράζεται είδη προσωπικής υγιεινής που μπορεί να φέρουν υπολείμματα αίματος, όπως ξυραφάκια, ξυριστικές μηχανές, ψαλίδια, οδοντόβουρτσες. Ομοίως, εάν κάποιος πρόκειται να πραγματοποιήσει κάποια αιματηρή κοσμητική επέμβαση, όπως τατουάζ ή body-piercing, θα πρέπει να βεβαιωθεί ότι χρησιμοποιείται αποστειρωμένος εξοπλισμός. Ο τραυματισμός από πεταμένη χρησιμοποιημένη σύριγγα είναι θεωρητικά δυνατό να οδηγήσει σε μετάδοση του HIV, κάτι τέτοιο όμως είναι εξαιρετικά δύσκολο να συμβεί, καθώς κατά πάσα πιθανότητα το τραύμα θα είναι επιφανειακό και το υπόλειμμα αίματος μη μολυσματικό. Παγκοσμίως, δεν έχει καταγραφεί ούτε ένα τέτοιο περιστατικό [13].

Πάντως, σε περίπτωση τραυματισμού με πιθανόν μολυσμένο αιχμηρό αντικείμενο, το τραύμα θα πρέπει να αφεθεί να αιμορραγήσει ήπια (χωρίς πίεση) και να πλυθεί με άφθονο νερό και σαπούνι, χωρίς να τριφτεί και χωρίς να εφαρμοσθεί κάποιο αντισηπτικό διάλυμα. Στη συνέχεια, το άτομο θα πρέπει να απευθυνθεί το συντομότερο δυνατό σε κάποιο νοσοκομείο ή Κέντρο Αναφοράς AIDS, για να εκτιμηθεί εάν είναι αναγκαίο να λάβει προφυλακτική αγωγή (PEP) [7] (βλ. Η προφύλαξη μετά την έκθεση στον HIV).

  • Στοματική σεξουαλική επαφή χωρίς προφυλακτικό

Η πιθανότητα μετάδοσης του HIV κατά τη στοματική σεξουαλική επαφή χωρίς προφυλακτικό εξακολουθεί να προβληματίζει τους ερευνητές, καθώς τα διαθέσιμα επιδημιολογικά δεδομένα δεν επαρκούν για την εξαγωγή βέβαιων συμπερασμάτων [14]. Γνωρίζουμε, ωστόσο, ότι τα ανατομικά και βιολογικά χαρακτηριστικά της περιοχής του στόματος και του οισοφάγου είναι τέτοια, ώστε καθιστούν μια πιθανή μετάδοση πάρα πολύ δύσκολη, όχι όμως και αδύνατη. Η βλεννογόνος επιφάνεια του στόματος και του οισοφάγου, όταν σε αυτή δεν υπάρχουν πληγές ή σημεία αιμορραγίας, είναι πολύ λιγότερο ευάλωτη σε σχέση με τις βλεννογόνους του πρωκτού, του κόλπου ή του πέους, εξαιτίας της χαμηλής συγκέντρωσης ανοσοποιητικών κυττάρων που μπορεί να προσβάλλει ο HIV. Επιπλέον, στο σάλιο περιέχεται ένα ένζυμο (SLPI), το οποίο σε μεγάλο βαθμό αδρανοποιεί τον ιό [15]. Παρόλα αυτά, είναι βέβαιο πως, αν και πολύ σπάνια, η μετάδοση του HIV συμβαίνει όντως μέσω στοματικής σεξουαλικής επαφής χωρίς τη χρήση προφυλακτικού.

Η πιθανότητα είναι μεγαλύτερη για τον ή τη σύντροφο που κάνει στοματικό έρωτα στον ή τη σύντροφό του/της. Ο HIV μπορεί να μεταφερθεί μέσω του σπέρματος ή των προ-σπερματικών υγρών (εάν πρόκειται για άνδρα) ή μέσω των κολπικών εκκρίσεων ή αίματος περιόδου (εάν πρόκειται για γυναίκα) του/της συντρόφου που δέχεται στοματικό έρωτα προς το στόμα του ή της συντρόφου που κάνει στοματικό έρωτα, ιδίως εάν σε αυτό υπάρχουν πληγές ή σημεία αιμορραγίας [16]. Η εκσπερμάτιση στο στόμα και η κατάποση γενετήσιων εκκρίσεων αυξάνει, επίσης, την πιθανότητα μετάδοσης. Το αντίστροφο, η μετάδοση δηλαδή του HIV από το στόμα του ή της συντρόφου που κάνει στοματικό έρωτα προς τα γεννητικά όργανα του ή της συντρόφου που δέχεται στοματικό έρωτα θεωρείται εξαιρετικά δύσκολο, ενώ αρκετοί ειδικοί το θεωρούν έως και απίθανο [14,17]. Δεν υπάρχει καμία αξιόπιστη αναφορά μετάδοσης του HIV από το στόμα προς τα γεννητικά όργανα.

  • Ιατρικές πράξεις (μετάγγιση αίματος, μεταμόσχευση οργάνων)

Εδώ και αρκετά χρόνια, το μεταγγιζόμενο αίμα, τα λοιπά παράγωγα του αίματος και τα προς μεταμόσχευση όργανα, ελέγχονται μεθοδικά μέσω εργαστηριακών εξετάσεων για τον HIV και άλλους λοιμογόνους παράγοντες. Επιπλέον, κατά την επιλογή αιμοδοτών ή δωρητών οργάνων ακολουθείται μια προσεκτική διαδικασία επιλογής και αποκλεισμού ανθρώπων που θεωρείται ότι έχουν αυξημένη πιθανότητα να είναι θετικοί στον HIV. Στις χώρες όπου τέτοιες ελεγκτικές διαδικασίες εφαρμόζονται συστηματικά, στις οποίες συμπεριλαμβάνεται και η Ελλάδα, η πιθανότητα μετάδοσης του HIV διαμέσου ιατρικών πράξεων είναι σχεδόν μηδενική. Θεωρητικά, εξακολουθεί να υπάρχει μια πάρα πολύ μικρή πιθανότητα μετάδοσης του HIV μέσω μετάγγισης αίματος ή μεταμόσχευσης οργάνων, εάν αυτά εξεταστούν κατά την περίοδο παραθύρου και το αποτέλεσμα είναι εσφαλμένα αρνητικό. Η πιθανότητα να συμβεί κάτι τέτοιο έχει εκτιμηθεί στο 1/1,467,000 σε σχετική αμερικανική έρευνα [18].

  • Λοιπές εξαιρετικά σπάνιες περιπτώσεις

Στη σχετική βιβλιογραφία, υπάρχει ένας πάρα πολύ μικρός αριθμός αναφορών μετάδοσης του HIV μέσω άλλων και εξαιρετικά ασυνήθιστων τρόπων, όπως ο βίαιος καβγάς μεταξύ ενός θετικού κι ενός αρνητικού στον HIV ατόμου, κατά τον οποίο αμφότεροι προκάλεσαν εκτεταμένους τραυματισμούς και σημειώθηκε αίμα-με-αίμα επαφή [19,20]. Επίσης, έχουν αναφερθεί ελάχιστα περιστατικά μετάδοσης του HIV σε ανθρώπους που προσέφεραν πρώτες βοήθειες σε άτομο τραυματισμένο σε τροχαίο ατύχημα, θετικό στον HIV και με εκτεταμένη αιμορραγία [21]. Τέλος, υπάρχει ένας πάρα πολύ μικρός αριθμός αναφορών μετάδοσης του HIV από σταγόνες αίματος που ήρθαν σε επαφή με το βλεννογόνο του ματιού [22].

Οι περιπτώσεις αυτές αφορούν σε τρόπους μετάδοσης, οι οποίοι – θεωρητικά – είναι δυνατοί από βιολογικής άποψης, αν και υπό πολλές προϋποθέσεις. Ωστόσο, οι αναφορές αυτές είναι εξαιρετικά σπάνιες και οι περισσότερες παλιές και μη αξιόπιστες, δηλαδή, δεν μπορεί να αποκλειστεί με βεβαιότητα το να έχει συμβεί η μετάδοση του HIV με κάποιον άλλον τρόπο. Σε κάθε περίπτωση, πάντως, εάν κάποιος θεωρεί ότι έχει εκτεθεί στον HIV, έστω και με έναν από αυτούς τους ασυνήθιστους τρόπους, το καλύτερο που μπορεί να κάνει είναι να πλύνει το τραύμα ή το σημείο πιθανής έκθεσης με άφθονο νερό και σαπούνι (χωρίς την εφαρμογή πίεσης και χωρίς τρίψιμο) και να απευθυνθεί άμεσα σε κάποιο νοσοκομείο ή Κέντρο Αναφοράς AIDS, για να εκτιμηθεί εάν είναι αναγκαίο να λάβει προφυλακτική αγωγή (PEP) [7] (βλ. Η προφύλαξη μετά την έκθεση στον HIV).

Βιβλιογραφικές πηγές

  1. Thompson, S.C., Boughton, C.R., & Dore, G.J. (2003). Blood-borne viruses and their survival in the environment: is public concern about community needlestick exposures justified? Australian and New Zealand Journal of Public Health, 27(6), 602-7.
  2. Abdala, N., Stephens, P.C., Griffith, B.P., & Heimer, R. (1999). Survival of HIV-1 in syringes. Journal of Acquired Immune Deficiency Syndromes and Human Retrovirology, 20(1), 73-80.
  3. Hoffmann, C., & Rockstroh, J. (2015). HIV 2015/16. Hamburg: Medizin Fokus Verlag.
  4. Lehman, D.A., & Farquhar, C. (2007). Biological mechanisms of vertical immunodeficiency virus (HIV-1) transmission. Reviews in Medical Virology, 17(6), 381-403.
  5. Townsend, C.L., Cortina-Borja, M., Peckham, C.S., de Ruiter, A., Lyall, H., & Tookey, P.A. (2008). Low rates of mother-to-child transmission of HIV following effective pregnancy interventions in the United Kingdom and Ireland, 2000-2006. AIDS, 22(8), 973-81.
  6. Dimmock, N.J. (2016). Introduction to modern virology (7th edition). Oxford: John Wiley & Sons.
  7. Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (2014). Κατευθυντήριες οδηγίες για τη διάγνωση της HIV λοίμωξης σε κλινικά και μη κλινικά πλαίσια. Αθήνα: ΚΕΕΛΠΝΟ.
  8. Boily, M.C., Baggaley, R.F., Wang, L., Masse, B., White, R.G., Hayes, R.J., & Alary, M. (2009). Heterosexual risk of HIV-1 infection per sexual act: systematic review and meta-analysis of observational studies. Lancet Infectious Diseases, 9(2), 118-29.
  9. Vittinghoff, E., Douglas, J., Judson, F., McKirnan, D., MacQueen, K., Buchbinder, S.P. (1999). Per-contact risk of human immunodeficiency virus transmission between male sexual partners. American Journal of Epidemiology, 150, 306-11.
  10. Joint United Nations Programme on HIV/AIDS (UNAIDS) (2014). The Gap Report 2014: People who inject drugs. Geneva: UNAIDS.
  11. Baggaley, R.F., Boily, M.C., White, R.G., & Alary, M. (2006). Risk of HIV-1 transmission for parenteral exposure and blood transfusion. AIDS, 20(6), 805-12.
  12. Denise, M., Cardo, M.D., David, H., et al. (1997). A case control study of HIV seroconversion in health care workers after percutaneous exposure.New England Journal of Medicine, 337, 1485-90.
  13. Papenburg, J., Blais, D., Moore, D., Al-Hosni, M., Laferrière, C., Tapiero, B., & Quach, C. (2008). Pediatric Injuries From Needles Discarded in the Community: Epidemiology and Risk of Seroconversion.Pediatrics 122(2), e487-92.
  14. Baggaley, R.F., White, R.G., & Boily, M.C. (2008). Systematic review of orogenital HIV-1 transmission probabilities.International Journal of Epidemiology, 37(6), 1255-65.
  15. Fultz, P.N. (1986). Components of saliva inactivate human immunodeficiency virus.Lancet, 2(8517), 1215.
  16. Richters, J., Grulich, A., Ellard, J., Hendry, O., Kippax, S., & Richters, J. (2003). HIV transmission among gay men through oral sex and other uncommon routes: case series of HIV seroconverters, Sydney. AIDS, 17(15), 2269-71.
  17. del Romero, J., Marincovich, B., Castilla, J., García, S., Campo, J., Hernando, V., & Rodríguez, C. (2202). Evaluating the risk of HIV transmission through unprotected orogenital sex. AIDS, 16(9), 1296-
  18. Zou, S., Dorsey, K.A., Notari, E.P., Foster, G.A., Krysztof, D.E., Musavi, F., Dodd, R.Y., & Stramer, S.L. (2010). Prevalence, incidence, and residual risk of human immunodeficiency virus and hepatitis C virus infections among United States blood donors since the introduction of nucleic acid testing. Transfusion, 50(7), 1495-504.
  19. O’Farrell, N., Tovey, S.J., & Morgan-Capner, P. (1992). Transmission of HIV–1 infection after a fight. Lancet, 339(8787), 246.
  20. Deshpande, Α.Κ., Jadhav, S.K., & Bandivdekar, A.H. (2011). Possible transmission of HIV Infection due to human bite. AIDS Research and Therapy, 8, 16.
  21. Hill, D.R. (1989). HIV infection following motor vehicle trauma in central Africa. Journal of the American Medical Association, 261(22), 3282-3.
  22. Eberle, J., Habermann, J., & Gürtler, L.G. (2000). HIV-1 infection transmitted by serum droplets into the eye: a case report. AIDS, 14(2), 206.
  23. Ivy, W., Dominguez, K.L., Rakhmanina, N.Y., et al. (2012). Premastication as a route of pediatric HIV transmission: case-control and cross-sectional investigations. Journal of Acquired Immune Deficiency Syndromes, 59(2), 207-12.
  24. Quinn, T.C., Wawer, M.J., Sewankambo, N., Serwadda, D., Li, C., Wabwire-Mangen, F., Meehan, M.O., Lutalo, T., & Gray, R.H. (2000). Viral load and heterosexual transmission of human immunodeficiency virus type 1. New England Journal of Medicine, 342(13), 921-9.
  25. Van de Ven, P., Mao, L., Fogarty, A., Rawstorne, P., Crawford, J., Prestage, G., Grulich, A., Kaldor, J., & Kippax, S. (2005). Undetectable viral load is associated with sexual risk taking in HIV serodiscordant gay couples in Sydney. AIDS 19(2), 179-84.
  26. Attia, S., Egger, M., Müller, M., Zwahlen, M., & Low, N. (2009). Sexual transmission of HIV according to viral load and antiretroviral therapy: systematic review and meta-analysis. AIDS, 23(11), 1397-404.
  27. Hughes, J.P., Baeten, J.M., Lingappa, J.R., et al. (2012). Determinants of Per-Coital-Act HIV-1 Infectivity Among African HIV-1-Serodiscordant Couples. Journal of Infectious Diseases, 205(3), 358-65.
  28. Pilcher, C.D., Tien, H.C., Eron, J.J.Jr, et al. (2004). Brief but efficient: acute HIV infection and the sexual transmission of HIV. Journal of Infectious Diseases, 189(10), 1785-92.
  29. Anglemyer, A., Rutherford, G.W., Egger, M., & Siegfried, N. (2011). Antiretroviral therapy for prevention of HIV transmission in HIV-discordant couples. Cochrane Database for Systematic Reviews, 5, CD009153.
  30. Rodger, A.J., Cambiano, V., Bruun, T., et al. (2016). Sexual Activity Without Condoms and Risk of HIV Transmission in Serodifferent Couples When the HIV-Positive Partner Is Using Suppressive Antiretroviral Therapy. Journal of the American Medical Association, 316(2), 171-81.
  31. World Health Organization (2015). Guideline on when to start antiretroviral therapy and on pre-exposure prophylaxis for HIV. Geneva: WHO Press.
  32. Hayes, R.J., Schulz, K.F., & Plummer, F.A. (1995). The cofactor effect of genital ulcers on the per-exposure risk of HIV transmission in sub-Saharan Africa. Journal of Tropical Medicine and Hygiene, 98, 1-8.
  33. McClelland, R.S., & Baeten, J.M. (2006). Reducing HIV-1 transmission through prevention strategies targeting HIV-1-seropositive individuals. Journal of Antimicrobial Chemotherapy, 57,163-6.
  34. Halperin, D.T., & Bailey R.C. (1999). Male circumcision and HIV infection: 10 years and counting.Lancet, 354(9192), 1813-5.
  35. Weiss, H.A., Thomas, S.L., Munabi, S.K., & Hayes, R.J. (2006). Male circumcision and risk of syphilis, chancroid, and genital herpes: a systematic review and meta-analysis. Sexually Transmitted Infections, 82(2), 101-9.
  36. World Health Organization & Joint United Nations Programme on HIV/AIDS (2007). Male circumcision: global trends and determinants of prevalence, safety and acceptability. Geneva: WHO Press.
  37. Patterson, B.K., Landay, A., Siegel, J.N., Flener, Z., Pessis, D., Chaviano, A., & Bailey, R.C. (2002). Susceptibility to human immunodeficiency virus-1 infection of human foreskin and cervical tissue grown in explant culture. American Journal of Pathology, 161(3), 867-73.
  38. Buchbinder, S.P., Vittinghoff, E., Heagerty, P.J. (2005). Sexual risk, nitrite inhalant use, and lack of circumcision associated with HIV seroconversion in men who have sex with men in the United States. Journal of Acquired Immune Deficiency Syndromes, 39(1), 82-9.
  39. Macdonald, N., Elam, G., Hickson, F., et al. (2008). Factors associated with HIV seroconversion in gay men in England at the start of the 21st century. Sexually Transmitted Infections, 84(1), 8-13.