• el
Αθήνα: 210 7257617 210 7233848
Θεσσαλονίκη: 2310 237040

4. Επιδημιολογικά δεδομένα

4.1. Παγκόσμια επιδημιολογικά δεδομένα

Σύμφωνα με τις πιο πρόσφατες επιδημιολογικές αναφορές του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (WHO) και των Ηνωμένων Εθνών (UNAIDS) [29,30], εκτιμάται ότι, έως και το τέλος του 2015, περίπου 36.7 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν σε όλο τον κόσμο με HIV, εκ των οποίων τα 17.8 εκατομμύρια (48.5%) είναι γυναίκες και τα 1.8 εκατομμύρια (4.9%) είναι παιδιά κάτω των 15 ετών. Μέσα στο 2015, υπολογίζεται ότι σημειώθηκαν 2,100,000 νέες μεταδόσεις του HIV, εκ των οποίων οι 150,000 (7.14%) σε παιδιά, ενώ 1,100,000 άνθρωποι έχασαν τη ζωής τους εξαιτίας επιπλοκών του AIDS, εκ των οποίων τα 110,000 (10%) ήταν παιδιά κάτω των 15 ετών. Από την αρχή της επιδημίας έως σήμερα, περισσότεροι από 70 εκατομμύρια άνθρωποι έχουν μολυνθεί με τον HIV και περίπου 35 εκατομμύρια έχουν χάσει τη ζωή τους εξαιτίας του AIDS.

Αριθμός ανθρώπων που ζουν με HIV το 2015 Σύνολο 36,7 εκατομμύρια [34.0 – 39.8 εκατομμύρια]
Ενήλικες 34.9 εκατομμύρια [32.4 – 37.9 εκατομμύρια]
Γυναίκες (15+ετών) 17.8 εκατομμύρια [16.4 – 19.4 εκατομμύρια]
Παιδιά (<15 ετών) 1.8 εκατομμύρια [1.5 – 2.0 εκατομμύρια
Νέες μεταδόσεις HIV το 2015 Σύνολο 2.1 εκατομμύρια [1.8 – 2.4 εκατομμύρια]
Ενήλικες 1.9 εκατομμύρια [1.7 – 2.2 εκατομμύρια]
Παιδιά (>15 ετών) 150,000 [110,000 – 190,000]
Θάνατοι από AIDS το 2015 Σύνολο 1.1 εκατομμύρια [940,000 – 1.3 εκατομμύρια]
Ενήλικες 1.0 εκατομμύρια [840,000 – 1.2 εκατομμύρια]
Παιδιά (>15 ετών) 110,000 [84,000 – 130,000]
Πίνακας 2. Η επιδημία του HIV/AIDS το 2015 (παγκόσμια δεδομένα) (πηγή: UNAIDS, 2016 [29,30])

Στους πίνακες 3 έως 5 και στις εικόνες 19 έως 21 απεικονίζεται η κατανομή της επίπτωσης της λοίμωξης HIV, των νέων μεταδόσεων του HIV και των θανάτων από AIDS σε ευρύτερες γεωγραφικές περιοχές του κόσμου κατά το έτος 2015.

Άνθρωποι που ζουν με HIV (2015) Ν %
Ανατολική και Νότιος Αφρική 19,000,000 51.7
Δυτική και Κεντρική Αφρική 6,500,000 17.7
Ασία και Ειρηνικός Ωκεανός 5,100,000 13.9
Δυτική/Κεντρική Ευρώπη και Βόρειος Αμερική 2,400,000 6.5
Λατινική Αμερική και Καραϊβική 2,000,000 5.5
Ανατολική Ευρώπη και Κεντρική Ασία 1,500,000 4.1
Μέση Ανατολή και Βόρειος Αφρική 230,000 0.6
Σύνολο 36,730,000
Πίνακας 3. Παγκόσμια κατανομή των ανθρώπων που ζουν με HIV (πηγή: UNAIDS, 2016 [29,30])

picture19

Εικόνα 19. Παγκόσμια κατανομή των ανθρώπων που ζουν με HIV (πηγή: UNAIDS, 2016 [29,30])
Νέες μεταδόσεις του HIV (2015) Ν %
Ανατολική και Νότιος Αφρική 960,000 46.6
Δυτική και Κεντρική Αφρική 410,000 19.9
Ασία και Ειρηνικός Ωκεανός 290,000 14.1
Ανατολική Ευρώπη και Κεντρική Ασία 190,000 9.2
Λατινική Αμερική και Καραϊβική 100,000 4.8
Δυτική/Κεντρική Ευρώπη και Βόρειος Αμερική 91,000 4.4
Μέση Ανατολή και Βόρειος Αφρική 21,000 1.0
Σύνολο 2,062,000

Πίνακας 4. Παγκόσμια κατανομή των νέων μεταδόσεων του HIV (πηγή: UNAIDS, 2016 [29,30])

picture20

Εικόνα 20. Παγκόσμια κατανομή των νέων μεταδόσεων του HIV (πηγή: UNAIDS, 2016 [29,30])
Θάνατοι εξαιτίας του AIDS (2015) Ν %
Ανατολική και Νότιος Αφρική 470,000 42.3
Δυτική και Κεντρική Αφρική 330,000 29.7
Ασία και Ειρηνικός Ωκεανός 180,000 16.2
Λατινική Αμερική και Καραϊβική 50,000 4.5
Ανατολική Ευρώπη και Κεντρική Ασία 47,000 4.2
Δυτική/Κεντρική Ευρώπη και Βόρειος Αμερική 22,000 2.0
Μέση Ανατολή και Βόρειος Αφρική 12,000 1.1
Σύνολο 1,111,000
Πίνακας 5. Παγκόσμια κατανομή των θανάτων από AIDS (πηγή: UNAIDS, 2016 [29,30])

picture21

Εικόνα 21. Παγκόσμια κατανομή των θανάτων από AIDS (πηγή: UNAIDS, 2016 [29,30])

4.2. Επιδημιολογικά δεδομένα για τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Η πιο πρόσφατη επιδημιολογική αναφορά του Ευρωπαϊκού Κέντρου Πρόληψης και Ελέγχου Νοσημάτων (European Centre for Disease Prevention and Control – ECDC) καλύπτει την περίοδο από το 2005 έως και το τέλος του 2014 [31]. Σύμφωνα με αυτή, το 2014 καταγράφηκαν 29,992 νέες περιπτώσεις λοίμωξης HIV συνολικά στα 31 κράτη – μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Υψηλότερη επίπτωση της λοίμωξης HIV παρουσιάζεται στην Εσθονία, τη Λετονία και το Λουξεμβούργο, ενώ χαμηλότερη στην Κροατία, την Τσεχία και τη Σλοβακία (βλ. Πίνακας 6).

Η μέση επίπτωση της λοίμωξης HIV στην Ευρωπαϊκή Ένωση εκτιμάται στο 5.9 ανά 100,000 άτομα και παραμένει λίγο πολύ σταθερή κατά τη δεκαετία 2005-2014. Η μέση αναλογία ανδρών/γυναικών είναι 3.3 προς 1 (επίπτωση 9.2/100,000 στους άνδρες και 2.6/100,000 στις γυναίκες). Η ηλικιακή ομάδα που εμφανίζει τα υψηλότερα ποσοστά νέων διαγνώσεων είναι αυτή των 25-29 ετών (επίπτωση 14.6/100,000), ενώ το 12% των νέων διαγνώσεων αφορά σε νέους ηλικίας 15-24 ετών.

Όσον αφορά τον τρόπο μετάδοσης του HIV στις περιπτώσεις όπου αυτός είναι γνωστός (στο 19.7% των συνολικών νέων διαγνώσεων ο τρόπος μετάδοσης δεν έχει δηλωθεί), το 53% των νέων μεταδόσεων αποδίδεται σε σεξουαλική επαφή μεταξύ ανδρών, το 41% σε ετεροφυλική σεξουαλική επαφή, το 5% σε ενέσιμη χρήση ναρκωτικών ουσιών και το 1% (236 περιπτώσεις) σε κάθετη μετάδοση από τη μητέρα στο έμβρυο ή το νεογέννητο βρέφος.

Επιπλέον, κατά το 2014, διαγνώστηκαν με AIDS 4,020 άνθρωποι (επίπτωση: 0.8 ανά 100,000 άτομα) και πέθαναν εξαιτίας επιπλοκών του AIDS 1,131 άνθρωποι. Την τελευταία δεκαετία (2005 – 2014), ο αριθμός θανάτων από AIDS μειώνεται συνεχώς (βλ. Πίνακας 7). Από την έναρξη της επιδημίας του HIV/AIDS στις αρχές της δεκαετίας του ’80 έως και το 2014, 344,265 άνθρωποι έχουν διαγνωστεί με AIDS συνολικά στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και 185,572 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους εξαιτίας επιπλοκών του AIDS.

  2011 2012 2013 2014
Εσθονία 27.5 23.8 24.6 22.1
Λετονία 14.4 16.6 16.8 17.3
Λουξεμβούργο 10.9 11.1 11.4 12.6
Μεγάλη Βρετανία 9.8 9.8 9.4 9.5
Μάλτα 5.1 7.2 8.5 9.4
Βέλγιο 10.8 11.1 10.1 9.3
Πορτογαλία 15.9 15.2 14.0 8.8
Ιρλανδία 7.2 7.6 7.5 7.8
Ισπανία 10.6 9.9 8.3 7.2
Γαλλία 8.3 8.7 8.4 6.6
Ελλάδα 8.6 10.3 7.9 6.5
Κύπρος 6.4 6.7 6.2 6.5
Ιταλία 6.6 7.0 6.4 6.1
Νορβηγία 5.5 4.9 4.6 5.2
Ολλανδία 6.9 6.3 6.0 4.9
Λιθουανία 5.4 5.3 6.0 4.8
Δανία 4.8 3.6 4.2 4.5
Γερμανία 3.3 3.6 4.0 4.4
Ρουμανία 3.9 4.3 4.5 4.0
Σουηδία 4.2 4.0 3.7 3.6
Βουλγαρία 2.7 2.1 2.7 3.4
Ισλανδία 7.2 5.9 3.4 3.4
Φινλανδία 3.2 2.9 2.9 3.3
Αυστρία 3.9 3.9 3.1 2.8
Πολωνία 2.9 2.9 2.9 2.8
Λιχτενστάιν 2.8 0 0 2.7
Ουγγαρία 1.6 2.2 2.4 2.7
Σλοβενία 2.7 2.2 2.1 2.4
Κροατία 1.8 1.7 2.0 2.2
Τσεχία 1.5 2.0 2.2 2.2
Σλοβακία 0.9 0.9 1.5 1.6
Πίνακας 6. Επίπτωση (ανά 100,000 άτομα) της λοίμωξης HIV στις χώρες της Ε.Ε. (2011-2014) (πηγή: ECDC/WHO [31])

Table 8

Πίνακας 7. Νέες διαγνώσεις λοίμωξης HIV και θάνατοι από AIDS στην Ε.Ε. (2005-2014) (πηγή: ECDC & WHO)

4.3. Επιδημιολογικά δεδομένα για την Ελλάδα

Το τελευταίο δελτίο επιδημιολογικής επιτήρησης με πλήρη δεδομένα που έχει εκδώσει το Κέντρο Ελέγχου & Πρόληψης Νοσημάτων (ΚΕΕΛΠΝΟ) καλύπτει την περίοδο από το 1984, έτος κατά το οποίο ξεκίνησε η υποχρεωτική δήλωση των περιπτώσεων AIDS, έως και το τέλος του 2015 [14], ενώ επιπλέον πληροφορίες προσφέρονται για το διάστημα έως και την 31η Οκτωβρίου του 2016 από πιο πρόσφατο συνοπτικό επιδημιολογικό δελτίο [32].

Έως και την 31η Οκτωβρίου του 2016, στην Ελλάδα ζουν 13,313 άνθρωποι θετικοί στον HIV, εκ των οποίων οι 8,600 (64.6%) λαμβάνουν αντιρετροϊκή αγωγή. Ο συνολικός αριθμός των καταγεγραμμένων περιπτώσεων λοίμωξης HIV, από το 1984 έως και την 31η Οκτωβρίου 2016, είναι 15,795 (82.7% άνδρες, 17.0% γυναίκες), εκ των οποίων οι 3,923 (24.8%) εμφάνισαν AIDS σε μία ή περισσότερες περιόδους της ζωής τους [32]. Από το 1984 έως και το τέλος του 2015, 1,909 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους εξαιτίας επιπλοκών του AIDS.

Κατά το έτος 2015, 691 άνθρωποι (88.7% άνδρες, 11.3% γυναίκες) διαγνώστηκαν με λοίμωξη HIV, εκ των οποίων οι 78 (11.3%) εμφάνισαν AIDS μέσα στο ίδιο έτος. 43 άνθρωποι πέθαναν από επιπλοκές του AIDS μέσα στο ίδιο έτος [14].

Αναφορικά με τον τρόπο μετάδοσης του HIV στις περιπτώσεις όπου αυτός είναι γνωστός (στο 23.3% των συνολικών νέων διαγνώσεων ο τρόπος μετάδοσης δεν έχει δηλωθεί), το 66.23% των νέων μεταδόσεων αποδίδεται σε σεξουαλική επαφή μεταξύ ανδρών, το 20.57% σε ετεροφυλική σεξουαλική επαφή και το 13.31% σε ενέσιμη χρήση ψυχοτρόπων ουσιών. Δεν σημειώθηκε κανένα περιστατικό κάθετης μετάδοσης ή μετάδοσης σε μεταγγισθέντα ή πολυμεταγγιζόμενα με παράγωγα αίματος άτομα. Το υψηλότερο ποσοστό των νέων διαγνώσεων που έγιναν μέσα στο 2015 παρουσιάστηκε στην ηλικιακή ομάδα των 30-39 ετών (38.6%), ενώ το 9.5% των νέων διαγνώσεων αφορά σε νέους ηλικίας 15-24 ετών.

Παρακολουθώντας διαχρονικά την εξέλιξη της λοίμωξης HIV στην Ελλάδα (βλ. Πίνακα 8), παρατηρείται μια λίγο πολύ σταθερά αυξητική πορεία νέων διαγνώσεων HIV από το 1981 έως το 1998, ακολουθούμενη από μια σχετική σταθεροποίηση στις 400-600 διαγνώσεις ανά έτος την επόμενη δεκαετία. Το διάστημα 2010-2012 σημειώθηκε μια δραματική αύξηση νέων περιστατικών στους ανθρώπους που κάνουν ενδοφλέβια χρήση ναρκωτικών ουσιών, η οποία φαίνεται να περιορίζεται σε μεγάλο βαθμό τα επόμενα τρία χρόνια. Οι διαγνώσεις με AIDS και οι θάνατοι εξαιτίας επιπλοκών του AIDS παρουσιάζουν μια σημαντική μείωση από το 1996 και εξής και, με εξαίρεση την αύξηση της περιόδου 2012-13, παραμένουν σε σχετικά σταθερό επίπεδο την τελευταία 15ετία.

 

table8
Πίνακας 8. Διαχρονική εξέλιξη της λοίμωξης HIV στην Ελλάδα (1981-2015) (πηγή: ΚΕΕΛΠΟ, 2015 [14])

Βιβλιογραφικές πηγές

  1. Dimmock, N.J. (2016). Introduction to modern virology (7th edition). Oxford: John Wiley & Sons.
  2. Clavel, F., Guetard, D., Brun-Vezinet, F., et al. (1986). Isolation of a new human retrovirus from West African patients with AIDS. Science, 233(4761), 343-6.
  3. Sharp, P.M., Robertson, D.L., Gao, F., & Hahn, B.H. (1994). Origins and diversity of human immunodeficiency viruses. AIDS, 8(1), S27-S42.
  4. Sharp, P.M., & Hahn, B.H. (2011). Origins of HIV and the AIDS pandemic. Cold Spring Harbor Perspectives in Medicine, 1(1), a006841.
  5. Gao, F., Bailes, E., Robertson, D.L., et al. (1999). Origin of HIV-1 in the chimpanzee Pan troglodytes troglodytes. Nature 397(6718), 436-41.
  6. Gao, F., Yue, L., White, A.T., et al. (1992). Human infection by genetically diverse SIVsm-related HIV-2 in west Africa. Nature 358(6386), 495-9.
  7. Faria, N.R., Rambaut, A., Suchard, M.A., et al. (2014). The early spread and epidemic ignition of HIV-1 in human populations. Science, 346(6205), 56-61.
  8. Zhu, T., Korber, B.T., Nahmias, A.J., Hooper, E., Sharp, P.M., & Ho, D.D. (1998). An African HIV-1 sequence from 1959 and implications for the origin of the epidemic. Nature, 391, 594-7.
  9. Centers for Disease Control (1981). Kaposi’s Sarcoma and Pneumocystis Pneumonia among Homosexual Men – New York City and California. Morbidity and Mortality Weekly Report, 30(21), 305-8.
  10. Colichman, P. (Παραγωγός) & Rosenzweig, J. (Σκηνοθέτης) (2011). 30 Years from Here: A Personal History of NYC & HIV/AIDS (Ντοκιμαντέρ). USA: Here Media. Τελευταία ανάκτηση (06.09.2016): https://www.youtube.com/watch?v=yb-aGpc3HQA
  11. Nisbett, A. (Παραγωγός), Ronowicz, S. (Αρχισυντάκτης) & Massey, G. (Αρχισυντάκτης) (1983). Killer in the Village (Ντοκιμαντέρ). United Kingdom: BBC Two/Horizon. Τελευταία ανάκτηση (02.09.2016): https://www.youtube.com/watch?v=4IdpMkUlZOM
  12. Cran, W., & Barker, G. (Παραγωγοί and Σκηνοθέτες) (2006). The Age of AIDS (Ντοκιμαντέρ). USA: WGBH/Frontline. Τελευταία ανάκτηση (07.09.2016): https://www.youtube.com/watch?v=fS0OoreV-S4
  13. World Science Festival. (2015, December 3). Ending the Epidemic: Science Advances on AIDS (Τηλεοπτική εκπομπή). Τελευταία ανάκτηση (05.09.2016): https://www.youtube.com/watch?v=P4diCNXfgsk
  14. Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (2015). Δελτίο Επιδημιολογικής Επιτήρησης της HIV/AIDS λοίμωξης στην Ελλάδα, Τεύχος 30. Αθήνα: ΚΕΕΛΠΝΟ.
  15. Πετρόπουλος, Δ. (Αρχισυντάκτης) & Νταούλης, Γ. (Σκηνοθέτης) (2011). Μηχανή του Χρόνου (Τηλεοπτική σειρά). Ελλάδα: ΕΡΤ A.E.. Τελευταία ανάκτηση (05.09.2016): http://webtv.ert.gr/katigories/politismos/mixani-tou-xronou/05dek2015-i-michani-tou-chronou/
  16. Barré-Sinoussi, F., Chermann, J.C., Rey, F., et al. (1983). Isolation of a T-lymphotropic retrovirus from a patient at risk for acquired immune deficiency syndrome (AIDS). Science, 220(4599), 868-71.
  17. World Health Organisation (1987). Global Statistics. Weekly Epidemiological Record, 62(49), 372.
  18. Hoffmann, C., & Rockstroh, J. (2015). HIV 2015/16. Hamburg: Medizin Fokus Verlag.
  19. Altman, L.K. (1996, November 28). U.N. Reports 3 Million New H.I.V. Cases Worldwide for ’96. The New York Times. Τελευταία ανάκτηση (06.09.2016): http://www.nytimes.com/1996/11/28/world/un-reports-3-million-new-hiv-cases-worldwide-for-96.html
  20. Ho, D.D. (1995). Time to hit HIV, early and hard. New England Journal of Medicine, 333(7), 450-1.
  21. Ho, D.D., Neumann, A.U., Perelson, A.S., Chen, W., Leonard, J.M., & Markowitz, M. (1995). Rapid turnover of plasma virions and CD4 lymphocytes in HIV-1 infection. Nature, 373(6510), 123-6.
  22. DELTA (1996). A randomised double-blind controlled trial comparing combinations of zidovudine plus didanosine or zalcitabine with zidovudine alone in HIV-infected individuals. Lancet, 348(9023), 283-91.
  23. Hammer, S.M., Katzenstein, D.A., Hughes, M.D., et al. (1996). A trial comparing nucleoside monotherapy with combination therapy in HIV-infected adults with CD4 cell counts from 200 to 500 per cubic millimeter. New England Journal of Medicine, 335(15), 1081-90.
  24. Mocroft, A., Katlama, C., Johnson, A.M., et al. AIDS across Europe, 1994-98: the EuroSIDA study. Lancet, 356(9226), 291-6.
  25. Anglemyer, A., Rutherford, G.W., Egger, M., & Siegfried, N. (2011). Antiretroviral therapy for prevention of HIV transmission in HIV-discordant couples. Cochrane Database for Systematic Reviews, 5, CD009153.
  26. Rodger, A.J., Cambiano, V., Bruun, T., et al. (2016). Sexual Activity Without Condoms and Risk of HIV Transmission in Serodifferent Couples When the HIV-Positive Partner Is Using Suppressive Antiretroviral Therapy. Journal of the American Medical Association, 316(2), 171-81.
  27. World Health Organization (2015). Guideline on when to start antiretroviral therapy and on pre-exposure prophylaxis for HIV. Geneva: WHO Press.
  28. Siliciano, J.D., Kajdas, J., Finzi, D., et al. (2003). Long-term follow-up studies confirm the stability of the latent reservoir for HIV-1 in resting CD4+ T cells. Nature Medicine, 9(6), 727-8.
  29. UNAIDS (2016). AIDS by the numbers. Geneva: UNAIDS.
  30. UNAIDS (2016). Global AIDS update 2016. Geneva: UNAIDS.
  31. European Centre for Disease Prevention and Control, & WHO Regional Office for Europe (2015). HIV/AIDS surveillance in Europe 2014. Stockholm: ECDC.
  32. Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (2016). Συνοπτικά επιδημιολογικά δεδομένα για το HIV/AIDS στην Ελλάδα (ως 31 Οκτ 2016). Αθήνα: ΚΕΕΛΠΝΟ.