• el
Αθήνα: 210 7257617 210 7233848
Θεσσαλονίκη: 2310 237040

2. Τι είναι το AIDS;

Το AIDS (Acquired Immune Deficiency Syndrome / Σύνδρομο Επίκτητης Ανοσοανεπάρκειας) είναι ένα κλινικό σύνδρομο, το οποίο εμφανίζεται σε ανθρώπους με ιδιαίτερα αποδυναμωμένο ανοσοποιητικό σύστημα εξαιτίας της χρόνιας λοίμωξης με τον HIV και εφόσον δεν έχει ληφθεί η κατάλληλη θεραπεία για αυτή. Με άλλα λόγια, το AIDS αποτελεί το τελευταίο στάδιο στην κλινική εξέλιξη της λοίμωξης HIV, όπου, ακριβώς εξαιτίας της σοβαρής ανοσοανεπάρκειας, το άτομο καθίσταται ιδιαίτερα ευάλωτο σε ένα μεγάλο εύρος λοιμώξεων και άλλων νοσημάτων [1,2].

Συχνά, οι όροι HIV και AIDS συγχέονται και λανθασμένα χρησιμοποιούνται ως ταυτόσημοι. Αν και σαφώς σχετίζονται μεταξύ τους, στην πραγματικότητα αναφέρονται σε δύο αρκετά διαφορετικά πράγματα. Ο HIV είναι ένας ιός που προκαλεί μια σοβαρή λοίμωξη στον ανθρώπινο οργανισμό, η οποία έχει σαν αποτέλεσμα τη σταδιακή αποδυνάμωση του ανοσοποιητικού συστήματος. Το AIDS, από την άλλη, είναι ένα κλινικό σύνδρομο, το οποίο αναπτύσσεται όταν η βλάβη που έχει επέλθει στο ανοσοποιητικό σύστημα εξαιτίας της χρόνιας λοίμωξης με τον HIV είναι τόσο σοβαρή, ώστε το άτομο καθίσταται ευάλωτο σε ένα εύρος σοβαρών και απειλητικών για τη ζωή του ασθενειών. Έτσι, εκφράσεις όπως «κόλλησε AIDS» ή «φορέας του AIDS» θα πρέπει να αποφεύγονται, καθώς, όχι μόνο είναι λανθασμένες, αλλά και αναπαράγουν αρνητικά στερεότυπα για τους ανθρώπους που ζουν με HIV. Στην πραγματικότητα, εδώ και δύο περίπου δεκαετίας, η πλειοψηφία των ανθρώπων που είναι θετικοί στον HIV δεν εμφανίζουν AIDS, χάρη στις σύγχρονες θεραπευτικές δυνατότητες [3,4].

Μια αναλυτικότερη επεξήγηση του όρου «Σύνδρομο Επίκτητης Ανοσοανεπάρκειας» έχει ως εξής:

  • Σύνδρομο: το AIDS δεν αποτελεί μια νόσο με συγκεκριμένα κλινικά χαρακτηριστικά, αλλά μπορεί να εκδηλωθεί με ένα εύρος ασθενειών και συμπτωμάτων, τα οποία διαφέρουν πολύ από άτομο σε άτομο.
  • Επίκτητης: το AIDS δεν είναι ένα κληρονομικό νόσημα, δεν οφείλεται δηλαδή σε γενετικούς αλλά σε περιβαλλοντικούς παράγοντες και, συγκεκριμένα, στη μόλυνση και την επακόλουθη λοίμωξη με τον ιό HIV, η οποία συμβαίνει κάποια στιγμή κατά τη διάρκεια της ζωής του ατόμου.
  • Ανοσοανεπάρκειας: κοινό αιτιοπαθολογικό υπόβαθρο του AIDS, με όποιον τρόπο και αν αυτό εκδηλώνεται στον κάθε άνθρωπο, είναι η ανοσοανεπάρκεια, δηλαδή η σοβαρή εξασθένηση του ανοσοποιητικού συστήματος εξαιτίας της χρόνιας λοίμωξης HIV.

Η διάγνωση του AIDS

Σύμφωνα με τις ισχύουσες κατευθυντήριες οδηγίες [5], η διάγνωση του AIDS σε έναν άνθρωπο που είναι θετικός στον HIV βασίζεται στην εκτίμηση δύο παραμέτρων:

Η πρώτη παράμετρος αναφέρεται στον αριθμό των Τ4 βοηθητικών λεμφοκυττάρων (ή κυττάρων CD4+) στο αίμα, ο οποίος είναι ενδεικτικός της γενικότερης κατάστασης του ανοσοποιητικού μας συστήματος. Τα Τ4 βοηθητικά λεμφοκύτταρα είναι μια ιδιαίτερα σημαντική ομάδα κυττάρων, καθώς είναι αυτά που εκκινούν και καθοδηγούν την απόκριση των υπολοίπων μηχανισμών του ανοσοποιητικού μας συστήματος κατά την καταπολέμηση μικροβίων ή άλλων παθογόνων κυττάρων. Αυτή είναι η ομάδα κυττάρων που κατά κύριο λόγο προσβάλλει ο HIV, έχοντας ως αποτέλεσμα την αποδυνάμωση του ανοσοποιητικού μας συστήματος (βλ. Με ποιον τρόπο ο HIV προσβάλλει το ανοσοποιητικό σύστημα;). Η φυσιολογική τιμή των κυττάρων CD4+ κυμαίνεται από 500 έως 1600 κύτταρα ανά ml αίματος, ενώ το ποσοστό των κυττάρων CD4+ επί του συνόλου των λεμφοκυττάρων κυμαίνεται φυσιολογικά από 30% έως 60%. Όταν ο αριθμός των κυττάρων CD4+ είναι χαμηλότερος των 200 κυττάρων ανά ml αίματος ή όταν το ποσοστό τους είναι χαμηλότερο του 14%, αυτό σημαίνει ότι το ανοσοποιητικό σύστημα έχει υποστεί ιδιαίτερα σημαντική βλάβη [6]. Αυτό και μόνο αρκεί για να διαγνωσθεί ένας άνθρωπος με AIDS.

Η δεύτερη παράμετρος αναφέρεται στην παρουσία ευκαιριακών λοιμώξεων ή συγκεκριμένων νοσημάτων, τα οποία εμφανίζονται μεν σπάνια ή δεν αποτελούν σοβαρή απειλή για ανθρώπους με υγιές ανοσοποιητικό σύστημα, είναι όμως πολύ πιθανότερο να προσβάλλουν ανθρώπους με σοβαρή ανοσοανεπάρκεια εξαιτίας της λοίμωξης HIV. Η παρουσία έστω και ενός από τα παρακάτω νοσήματα αρκεί για να διαγνωσθεί ένας άνθρωπος με AIDS, ακόμη και αν ο αριθμός των κυττάρων CD4+ είναι μεγαλύτερος των 200 κυττάρων ανά ml αίματος ή το ποσοστό τους υψηλότερο του 14% [5]:

Α. Ευκαιριακές ή καιροσκοπικές λοιμώξεις

  • Καντιντίαση τραχείας, βρόγχων ή πνευμόνων
  • Καντιντίαση οισοφάγου
  • Κοκκιδιοειδομύκωση, διάσπαρτη ή εξωπνευμονική
  • Ιστοπλάσμωση, διάσπαρτη ή εξωπνευμονική
  • Κρυπτοκόκκωση εξωπνευμονική
  • Κρυπτοσποριδίωση ή ισοσποριδίωση με διάρροια διάρκειας μεγαλύτερης του 1 μηνός
  • Πνευμονία από Pneumocystis jiroveci (P. carinii)
  • Εγκεφαλική τοξοπλάσμωση
  • Αμφιβληστροειδίτιδα από μεγαλοκυτταροϊό (CMV)
  • Νόσος από μεγαλοκυτταροϊό (CMV) εκτός ήπατος, σπλήνας ή λεμφαδένων
  • Απλός έρπης: έλκη πάνω από 1 μήνα, βρογχίτιδα, πνευμονίτιδα, οισοφαγίτιδα
  • Προοδευτική πολυεστιακή λευκοεγκεφαλοπάθεια
  • Πνευμονική ή εξωπνευμονική φυματίωση
  • Λοίμωξη από M. avium complex (MAC) ή M. kansasii ή από άλλα ή άτυπα μυκοβακτηρίδια
  • Πνευμονία υποτροπιάζουσα σε διάστημα 12 μηνών
  • Σηψαιμία υποτροπιάζουσα οφειλόμενη σε σαλμονέλα

Β. Άλλα νοσήματα

  • Διηθητικός καρκίνος τραχήλου της μήτρας
  • HIV εγκεφαλοπάθεια (άνοια)
  • Σάρκωμα Kaposi
  • Λέμφωμα Burkitt
  • Ανοσοβλαστικό λέμφωμα
  • Πρωτοπαθές λέμφωμα του εγκεφάλου
  • Σύνδρομο απίσχνασης οφειλόμενο σε HIV

Βιβλιογραφικές πηγές

  1. Dimmock, N.J. (2016). Introduction to modern virology (7th edition). Oxford: John Wiley & Sons.
  2. Levinson, W. (2014). Review of medical microbiology and immunology (13th edition). Colombus: McGrew-Hill Education.
  3. Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (2014). Δελτίο Επιδημιολογικής Επιτήρησης της HIV/AIDS λοίμωξης στην Ελλάδα, Τεύχος 29. Αθήνα: ΚΕΕΛΠΝΟ.
  4. Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (2015). Συνοπτικά επιδημιολογικά δεδομένα για το HIV/AIDS στην Ελλάδα (ως 31 Οκτ 2015). Αθήνα: ΚΕΕΛΠΝΟ.
  5. Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (2014). Κατευθυντήριες οδηγίες για τη διάγνωση της HIV λοίμωξης σε κλινικά και μη κλινικά πλαίσια. Αθήνα: ΚΕΕΛΠΝΟ.
  6. Hoffmann, C., & Rockstroh, J. (2015). HIV 2015/16. Hamburg: Medizin Fokus Verlag.
  7. Abbas, K.A., & Lichtman, H.A. (2013). Βασική ανοσολογία: λειτουργίες και δυσλειτουργίες του ανοσοποιητικού συστήματος. Μετάφραση: Σαμάρκος Μ. Επιμέλεια: Τζάρτος Ι.Σ., Μαμαλάκη Α. Αθήνα: Ιατρικές Εκδόσεις Πασχαλίδης Π.Χ.
  8. Cummins, N.W., & Badley, A.D. (2014). Making sense of how HIV kills infected CD4 T cells: implications for HIV cure. Molecular and Cellular Therapies, 2:20.
  9. Cummins, N.W., & Badley, A.D. (2010). Mechanisms of HIV-associated lymphocyte apoptosis. Cell Death and Disease, 1, e99.
  10. Wng, X., Gao, Y., Tan, J., Devadas, K., Ragupathy, V., Takeda, K., Zhao, J., & Hewlett, I. (2012). HIV-1 and HIV-2 infections induce autophagy in Jurkat and CD4+ cells. Cell Signal, 24(7), 1414-9.
  11. Cooper, D.A. (2008). Life and death in the cART era. Lancet, 372(9635), 266-7.
  12. World Health Organization (2016). World Health Statistics 2016: monitoring health for the SDGs, sustainable development goals. Geneva: WHO Press.
  13. The Antiretroviral Cohort Collaboration (2008). Life expectancy of individuals on combination therapy in high-income countries: a collaborative analysis of 14 cohort studies. Lancet, 372, 293-9.