• el
Αθήνα: 210 7257617 210 7233848
Θεσσαλονίκη: 2310 237040

5. Λοίμωξη HIV και προσδόκιμο ζωής

Κατά τη δεκαετία του ’80 και ως τα μέσα περίπου της δεκαετίας του ’90, το HIV/AIDS αποτελούσε μια από τις συχνότερες αιτίες θανάτου του ενήλικου πληθυσμού σε πάρα πολλές χώρες του κόσμου. Χωρίς να υπάρχει καμία αποτελεσματική θεραπευτική μέθοδος, η πρόγνωση ήταν ιδιαίτερα αρνητική: οι περισσότεροι άνθρωποι έχαναν τη ζωή τους μέσα σε μήνες ή λίγα χρόνια μετά τη διάγνωσή τους με AIDS. Η ραγδαία παγκόσμια εξάπλωση του HIV/AIDS, ο αυξανόμενες αριθμός θανάτων και η αρχική αδυναμία της ιατρικής κοινότητας να αντιτάξει κάποια ελπιδοφόρα θεραπευτική πρόταση συνετέλεσαν στο να καθιερωθεί το AIDS στη συνείδηση του κόσμου, κατά την πρώτη αυτή περίοδο, ως μια δεινή και θανάσιμη ασθένεια (βλ. Το ιστορικό της επιδημίας του HIV/AIDS).

Η κατάσταση σήμερα είναι εντελώς διαφορετική. Ήδη από το 1995, είχαν διατεθεί τα πρώτα αντιρετροϊκά φάρμακα (βλ. Τι είναι τα αντιρετροϊκά φάρμακα;) και σχετικές κλινικές έρευνες έδειξαν την αποτελεσματικότητα της συνδυαστικής αντιρετροϊκής θεραπείας στην καθυστέρηση της εξέλιξης της λοίμωξης HIV σε AIDS και στη μείωση των αντίστοιχων θανάτων. Η πρόοδος που ακολούθησε τα επόμενα χρόνια δεν έχει προηγούμενο σε όλη την ιστορία της ιατρικής: μέσα σε λίγα χρόνια, μία από τις πλέον τρομακτικές και θανάσιμες ασθένειες μετατράπηκε σε ένα χρόνιο μεν, αλλά μη θανατηφόρο και αντιμετωπίσιμο νόσημα. Η εξέλιξη αυτή οφείλεται στην κατασκευή και διάθεση όλο και πιο αποτελεσματικών αντιρετροϊκών φαρμάκων, τα οποία καταστέλλουν δραστικά τον πολλαπλασιασμό του ιού στο σώμα και δίνουν την ευκαιρία στο ανοσοποιητικό σύστημα να ανακάμψει σε μεγάλο βαθμό. Σήμερα, οι περισσότεροι ειδικοί στον χώρο του HIV/AIDS συμφωνούν στο ότι, με την ορθή και συστηματική λήψη της κατάλληλης αντιρετροϊκής αγωγής σε συνδυασμό με τη γενικότερη φροντίδα της υγείας τους, οι άνθρωποι που ζουν με τον HIV μπορούν να αναμένουν ότι θα ζήσουν περίπου όσο και ο υπόλοιπος πληθυσμός [11]. Εκτιμάται, δηλαδή, ότι ένας όλο και μεγαλύτερος αριθμός ανθρώπων θα πεθάνει με τον HIV, όχι όμως εξαιτίας του HIV (βλ. Εικόνα 5).

Εικόνα 5. Μείωση των σχετιζόμενων με τον HIV θανάτων σε σχέση με την αύξηση διαθεσιμότητας της αντιρετροϊκής αγωγής (παγκόσμια δεδομένα)

Εικόνα 5. Μείωση των σχετιζόμενων με τον HIV θανάτων σε σχέση με την αύξηση διαθεσιμότητας της αντιρετροϊκής αγωγής (παγκόσμια δεδομένα)
(πηγή: GARPR 2016; UNAIDS estimates)

Σε μια από τις σημαντικότερες σχετικές έρευνες [13], έχει υπολογιστεί ότι οι άνθρωποι που ζουν με τον HIV και λαμβάνουν συστηματικά θεραπεία μπορούν να αναμένουν ότι θα ζήσουν πέρα από τα 60 έτη, έως και τη δεκαετία των 70, προσεγγίζοντας το προσδόκιμο ζωής του υπόλοιπου πληθυσμού (σύμφωνα με την πιο πρόσφατη έκθεση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας [12], το προσδόκιμο ζωής στην Ευρώπη είναι κατά μέσο όρο στα 81 έτη για τις γυναίκες και στα 75 έτη για τους άνδρες). Βέβαια, το προσδόκιμο ζωής μπορεί να εκτιμηθεί μόνο κατά μέσο όρο, παρατηρώντας δηλαδή τι συμβαίνει σε μεγάλες και αντιπροσωπευτικές ομάδες του πληθυσμού. Η διάρκεια ζωής του κάθε συγκεκριμένου ανθρώπου εξαρτάται από έναν τεράστιο αριθμό παραγόντων, τυχαίων ή συστηματικών, και η λοίμωξη HIV , μολονότι σημαντικός, είναι μόνο ένας από αυτούς. Επομένως, οι παραπάνω αριθμοί δείχνουν τη γενική τάση και σε καμία περίπτωση δεν προβλέπουν τι πρόκειται να συμβεί σε ένα συγκεκριμένο άτομο.

Από εκεί και πέρα, το προσδόκιμο ζωής, ειδικά των ανθρώπων που ζουν με HIV, έχει φανεί ότι επηρεάζεται από μια σειρά παραγόντων [13], οι κυριότεροι εκ των οποίων είναι:

  • Ο αριθμός των κυττάρων CD4+ και το ιικό φορτίο κατά την έναρξη της θεραπείας
  • Η ηλικία κατά την έναρξη της θεραπείας
  • Το φύλο
  • Η εμφάνιση κάποιας σοβαρής και σχετιζόμενης με τον HIV ασθένειας πριν την έναρξη της θεραπείας
  • Η συλλοίμωξη με τον ιό της ηπατίτιδας B ή C
  • Η ενδοφλέβια χρήση ναρκωτικών ουσιών
  • Η παρουσία άλλης νόσου, μη σχετιζόμενης με τον HIV, όπως καρδιαγγειακά νοσήματα, καρκίνος και διαταραχές του ήπατος.

Παρόλη την εκπληκτική πρόοδο που έχει συντελεστεί τις τελευταίες δύο δεκαετίες στην αντιμετώπιση της λοίμωξης HIV, δεν θα πρέπει να αγνοείται το γεγονός ότι η εμπειρία μας σε σχέση με το HIV/AIDS και τη θεραπευτική του αντιμετώπιση είναι χρονικά περιορισμένη. Το HIV/AIDS είναι γνωστό εδώ και 35 χρόνια, ενώ η αντιρετροϊκή αγωγή χορηγείται εδώ και περίπου 20 χρόνια. Κατά συνέπεια, οι μακροπρόθεσμες συνέπειες, τόσο της λοίμωξης HIV , όσο και της μακροχρόνιας καθημερινής λήψης αντιρετροϊκών φαρμάκων, έχουν γίνει μόνο εν μέρει ορατές. Αυτό που είναι ήδη γνωστό, πάντως, είναι ότι σε αρκετούς ανθρώπους η χρόνια λήψη αντιρετροϊκής αγωγής είναι δυνατόν να προκαλέσει λιγότερο ή περισσότερο σοβαρά προβλήματα υγείας, όπως μεταβολικές διαταραχές, προβλήματα στα νεφρά ή στο ήπαρ, νευροπάθειες, οστεοπόρωση και καρδιαγγειακές διαταραχές [6] (βλ. Πιθανές παρενέργειες της αντιρετροϊκής αγωγής).

Αυτός είναι ένας επιπρόσθετος λόγος, για τον οποίο οι άνθρωποι που ζουν με τον HIV θα πρέπει να φροντίζουν συστηματικά και καθημερινά την υγεία τους, ώστε να μεγιστοποιήσουν την πιθανότητα να ζήσουν μια μακρά, ποιοτική και υγιή ζωή. Υπάρχουν πολλά πράγματα που ένας άνθρωπος που ζει με HIV ή και AIDS μπορεί να κάνει για να βελτιώσει την υγεία του, όπως:

  • Να πραγματοποιεί τακτικούς ιατρικούς ελέγχους (check-up)
  • Να λαμβάνει συστηματικά και σωστά την αντιρετροϊκή του αγωγή
  • Να αποφεύγει μια πιθανή συλλοίμωξη με τον ιό της ηπατίτιδας B ή C
  • Να μην καπνίζει και να διατηρεί περιορισμένη την κατανάλωση αλκοόλ
  • Να μην κάνει χρήση ναρκωτικών ουσιών
  • Να έχει μια υγιεινή, ισορροπημένη διατροφή
  • Να ασκείται τακτικά
  • Να φροντίζει την ψυχική του υγεία

Βιβλιογραφικές πηγές

  1. Dimmock, N.J. (2016). Introduction to modern virology (7th edition). Oxford: John Wiley & Sons.
  2. Levinson, W. (2014). Review of medical microbiology and immunology (13th edition). Colombus: McGrew-Hill Education.
  3. Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (2014). Δελτίο Επιδημιολογικής Επιτήρησης της HIV/AIDS λοίμωξης στην Ελλάδα, Τεύχος 29. Αθήνα: ΚΕΕΛΠΝΟ.
  4. Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (2015). Συνοπτικά επιδημιολογικά δεδομένα για το HIV/AIDS στην Ελλάδα (ως 31 Οκτ 2015). Αθήνα: ΚΕΕΛΠΝΟ.
  5. Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (2014). Κατευθυντήριες οδηγίες για τη διάγνωση της HIV λοίμωξης σε κλινικά και μη κλινικά πλαίσια. Αθήνα: ΚΕΕΛΠΝΟ.
  6. Hoffmann, C., & Rockstroh, J. (2015). HIV 2015/16. Hamburg: Medizin Fokus Verlag.
  7. Abbas, K.A., & Lichtman, H.A. (2013). Βασική ανοσολογία: λειτουργίες και δυσλειτουργίες του ανοσοποιητικού συστήματος. Μετάφραση: Σαμάρκος Μ. Επιμέλεια: Τζάρτος Ι.Σ., Μαμαλάκη Α. Αθήνα: Ιατρικές Εκδόσεις Πασχαλίδης Π.Χ.
  8. Cummins, N.W., & Badley, A.D. (2014). Making sense of how HIV kills infected CD4 T cells: implications for HIV cure. Molecular and Cellular Therapies, 2:20.
  9. Cummins, N.W., & Badley, A.D. (2010). Mechanisms of HIV-associated lymphocyte apoptosis. Cell Death and Disease, 1, e99.
  10. Wng, X., Gao, Y., Tan, J., Devadas, K., Ragupathy, V., Takeda, K., Zhao, J., & Hewlett, I. (2012). HIV-1 and HIV-2 infections induce autophagy in Jurkat and CD4+ cells. Cell Signal, 24(7), 1414-9.
  11. Cooper, D.A. (2008). Life and death in the cART era. Lancet, 372(9635), 266-7.
  12. World Health Organization (2016). World Health Statistics 2016: monitoring health for the SDGs, sustainable development goals. Geneva: WHO Press.
  13. The Antiretroviral Cohort Collaboration (2008). Life expectancy of individuals on combination therapy in high-income countries: a collaborative analysis of 14 cohort studies. Lancet, 372, 293-9.