• el
  • en
Αθήνα: 210 7257617 210 7233848
Θεσσαλονίκη: 2310 237040

Δικαιώματα

ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΟΡΟΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ

Τι εννοούμε με την έννοια «δικαιώματα των οροθετικών ατόμων»; Υπάρχουν στην Ελλάδα νόμοι και μέτρα που αφορούν στην προστασία των δικαιωμάτων των οροθετικών; Γνωρίζουμε ποια είναι αυτά τα δικαιώματα και μπορούμε να καταλάβουμε πότε καταπατούνται; Πού μπορούμε να απευθυνθούμε όταν αντιληφθούμε μια κοινωνική αδικία ή διάκριση εις βάρος μας;

Σε όλα αυτά τα ερωτήματα θα προσπαθήσουμε να δώσουμε μια απάντηση καθώς αφενός στη χώρα μας είναι θολό το τοπίο σε σχέση με τα ανθρώπινα δικαιώματα, αφετέρου δεν είμαστε και εμείς οι ίδιοι γνώστες των διακρίσεων που πολλές φορές γίνονται εις βάρος μας ή φοβόμαστε ότι θα εκτεθούμε ή πολύ απλά ότι θα χειροτερέψουμε τα πράγματα αν αποφασίσουμε να αποκαλύψουμε μια τέτοια κατάσταση.

Η «πικρή» αλήθεια είναι ότι στην Ελλάδα δεν υπάρχουν σαφείς νόμοι που να προστατεύουν τα δικαιώματα των οροθετικών ανθρώπων, το Υπουργείο Υγείας το 1996 εξέδωσε έναν οδηγό με αρχές ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ατομικών ελευθεριών που αφορούν τα οροθετικά άτομα. Όπως αναφέρει, ο συγγραφέας αυτού του Έργου κος Χάρις Πολίτης – Νομικός Σύμβουλος ΚΕΕΛΠΝΟ. Οι ανωτέρω αρχές δεν αποτελούν νομοθετική ρύθμιση με την στενή έννοια. Αποτελούν όμως έναν κώδικα, ο οποίος απορρέει από τις παγκόσμια παραδεκτές αρχές περί προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ατομικών ελευθεριών, τις διεθνείς συμβάσεις και διακηρύξεις, το Σύνταγμα και την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.

Για να γίνει αυτό πιο κατανοητό, ας δούμε ένα παράδειγμα:

Συχνά, μας έχει αναφερθεί ότι οικονομικοί μετανάστες που εισέρχονται στη χώρα μας υποβάλλονται σε ιατρικές εξετάσεις για τη διάγνωση μολυσματικών ασθενειών όπως φυματίωση, ηπατίτιδα B και C και ΗΙV. Στην Ελλάδα δεν υπάρχει νομοθετικό πλαίσιο που να αναφέρει για ποιες παθήσεις πρέπει να εξετάζονται και αν απαιτείται η συναίνεσητους ώστε να υποβληθούν σε ιατρικές εξετάσεις.

Σε κάποιες εκ των περιπτώσεων οι μετανάστες δεν ενημερώνονταν καθόλου για το είδος των ιατρικών εξετάσεων στις οποίες υποβάλλονται, ενώ τα περιστατικά που θα διαγνωστούν με HIV διακομίζονται για νοσηλεία σε νοσοκομεία της Αθήνας όπου εκεί τους ανακοινώνεται η οροθετικότητα. Βέβαια, και να υπήρχε η πρόθεση να τους ενημερώσουν για τις ιατρικές εξετάσεις και να ζητήσουν τη συναίνεση τους, δεν θα υπήρχαν διερμηνείς για να το αναλάβουν.

Αυτή η διαδικασία είναιπαράνομη καθώς, σύμφωνα με τις Αρχές Προστασίας Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και Ατομικών Ελευθεριών δεν επιτρέπεται υποβολή ανθρώπων σε ιατρικές εξετάσεις χωρίς την συναίνεσή τους, εκτός αν τίθενται λόγοι προστασίας της Δημόσιας Υγείας (ο ιός HIV γνωρίζουμε πώς μεταδίδεται και δεν αποτελεί επικίνδυνη ασθένεια για τη δημόσια υγεία).

Μετά και τα πρόσφατα γεγονότα απόλυσης οροθετικού από την εργασία του για λόγους «διατήρησης του ήρεμου κλίματος της επιχείρησης«, κληθήκαμε από την Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου να καταγράψουμε τους βασικούς τομείς καταπάτησης δικαιωμάτων των οροθετικών, για την ευκολότερη κατανόησή τους δημιουργήθηκαν τρεις κατηγορίες ως εξής:

1. ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗ 

Εδώ τα παραδείγματα είναι πολλά και γνωστά, όταν πρόκειται για οροθετικά άτομα τομογράφοι χαλάνε, γιατροί δεν χειρουργούν ή εξετάζουν (π.χ οροθετική έγκυος δεν έβρισκε μαιευτήρα), οδοντίατροι «δεν έχουν τις απαραίτητες γνώσεις» κλπ. Θα πρέπει να γνωρίζουμε ότικανένας γιατρός δεν έχει το δικαίωμα να αρνηθεί την ιατρική φροντίδα ασθενούς λόγω οροθετικότητας.

Επίσης γνωρίζατε ότι οι ανασφάλιστοι (πχ άνεργοι, οικονομικοί μετανάστες), δεν μπορούν να λάβουν την αντιρετροϊκή αγωγή δωρεάν; Βέβαια μέχρι τώρα τα Νοσοκομεία ‘καλύπτουν’ τέτοιες υποθέσεις αλλά για πόσο ακόμη;

Η αντιρετροϊκή αγωγή είναι σημαντικό να δίνεται σε όλους όσους διαμένουν στη χώρα μας δωρεάν, ανεξαρτήτως καθεστώτος διαμονής (δηλ. αν έχουν άδεια παραμονής ή όχι), χώρας καταγωγής (δηλ. αν στην χώρα τους μπορούν να λάβουν φαρμακευτική αγωγή ή όχι), εργασιακής κατάστασης ή εισοδήματος. Είναι θέμα ανθρωπιάς για ένα κράτος που θέλει να λέγεται πολιτισμένο.

2. ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ

 Στην Εθνική Τράπεζα έχει ζητηθεί εξέταση HIV ως προϋπόθεση πρόσληψης (κάτι που είχε καταγγείλει το ΚΖ, ανακοινώνοντάς το σε ΜΜΕ και στον Συνήγορο του Πολίτη και αποσύρθηκε), επίσης ζητείται εξέταση ΗIV ως προϋπόθεση εισαγωγής σε επαγγελματικές σχολές του ΕΟΤ (το έχουμε ήδη καταγγείλει) , μας έχουν ακόμη αναφέρει ότι εργαζόμενοι υποβάλλονται σε εξετάσεις χωρίς τη συναίνεση τους σε μεγάλες εταιρίες, ενώ δεν έχουν τρόπο να το αποδείξουν.

Ένα άλλο μεγάλο θέμα αφορά στην άρση του απορρήτου από πλευράς του ιατρονοσηλευτικού προσωπικού, δημόσιων υπαλλήλων, εκπαιδευτικών κλπ Ένα συχνό παράδειγμα είναι η γνωστοποίηση της οροθετικότητας σε συγγενή ασθενούς χωρίς τη συναίνεσή του. Βέβαια η «άγνοια» ειδικά στο ιατρονοσηλευτικό προσωπικό δεν είναι δικαιολογία αφού δεσμεύεται από τον κώδικα δεοντολογίας. Τα ζητήματα της ενημέρωσης αλλά και των αυστηρότερων ποινών, όπως διαθεσιμότητα αυτών των επαγγελματιών για ένα χρονικό διάστημα, θα πρέπει να συζητηθούν.

3. ΕΡΓΑΣΙΑΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ 

Ένα μεγάλο ζήτημα είναι οι απολύσεις μετά την αποκάλυψη της οροθετικότητας, βέβαια αυτές οι απολύσεις πολλές φορές γίνονται με τρόπο ‘καλυμμένο’ χρησιμοποιώντας μια άλλη δικαιολογία . Εκτός από απολύσεις στο Κ.Ζ. μας έχουν αναφερθεί υποβιβάσεις δηλ. από υπάλληλος γραφείου να βρεθεί κάποιος να κάνει εξωτερικές εργασίες, να χάσει κάποιος το δικαίωμά του για προαγωγή και το πιο ακραίο σε δημόσια υπηρεσία ζητήθηκε σε εργαζόμενο να μην προσέρχεται στην υπηρεσία, αλλά να συνεχίσει να πληρώνεται κανονικά. Η έλλειψη νομικού πλαισίου για την προστασία των εργασιακών δικαιωμάτων των οροθετικών σίγουρα δημιουργεί το περιθώριο να συμβαίνουν αυτές οι αυθαιρεσίες.

 Βέβαια το νομικό πλαίσιο θα πρέπει να συνταχθεί με ιδιαίτερη προσοχή, ένα παράδειγμα είναι ο νόμος που απαγορεύει την απόλυση εγκύων έως και ένα έτος αφού γεννήσουν το παιδί τους, ίσως κάτι ανάλογο θα πρέπει να ειπωθεί και για τα οροθετικά άτομα, δηλαδή ότι για ένα χρονικό διάστημα μετά την αποκάλυψη δεν επιτρέπεται η απόλυσή τους και ότι επίσης η αποκάλυψη δεν επισύρει άλλες δυσμενείς συνέπειες (π.χ. υποβίβαση θέσης), ενώ παράλληλα να διασφαλίζει την τήρηση των επιπλέον δικαιωμάτων των οροθετικών ατόμων όπως είναι οι διευκολύνσεις όταν πρόκειται να υποβληθούν σε ιατρικές εξετάσεις, ο επιπλέον μήνας κανονικής άδειας που δικαιούνται (Εθνική Συλλογική Σύμβαση Εργασίας άρθρο 11 2004). 

Σίγουρα υπάρχουν πολλά ακόμη παραδείγματα καταπάτησης των δικαιωμάτων των οροθετικών, το σημαντικό για εμάς είναι να γνωρίζουμε πια είναι τα δικαιώματά μας και να καταγγέλλουμε τέτοιες παραβιάσεις.

 Οι αρμόδιες αρχές στις οποίες μπορούμε να υποβάλλουμε καταγγελίες είναι ο Συνήγορος του Πολίτη και η Αρχή Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων. Μπορούμε να ζητήσουμε να διατηρηθεί η ανωνυμία μας και στις δύο υπηρεσίες ενώ αν δεν θέλουμε να παραστούμε οι ίδιοι μπορούμε και στο Κέντρο Ζωής μέσω της Κοινωνικής Υπηρεσίας να υποβάλλουμε την καταγγελία μας.

Το Κέντρο Ζωής λειτουργεί σαν μέσο προστασίας των δικαιωμάτων των οροθετικών αλλά και σαν φορέας πίεσης ως προς την θέσπιση νομικού πλαισίου, το να αναδεικνύουμε τέτοιες καταστάσεις είναι το βασικό βήμα ως προς βελτίωση του συστήματος και την μετρίαση των κοινωνικών ανισοτήτων.

Άννα Καβούρη
Υπεύθυνη Κοινωνικής Υπηρεσίας

Οδηγός Προστασίας Οροθετικών Από Παραβιάσεις Κοινωνικών Δικαιωμάτων: Γνώρισε τα Δικαιώματά σου και Διεκδίκησέ τα! Κατεβάστε εδώ την ηλεκτρονική μορφή του οδηγού του Κέντρου Ζωής με όλες τις πληροφορίες σχετικά με τα κοινωνικά δικαιώματα

Συνήγορος του Πολίτη: μπορείτε να διαβιβάσετε το αίτημά σας με φαξ (στον αριθμό 210 7292129) ή ταχυδρομικώς (Χατζηγιάννη Μέξη 5, 115 28 Αθήνα) τηλ. 210 7289600, 210 7289767, Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τους τρόπους υποβολής αναφοράς στον Συνήγορο του Πολίτη παρακαλώ επισκεφτείτε το παρακάτω link: http://www.synigoros.gr/contact_submit.htm

Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα (Γραφεία: Κηφισίας 1-3, Τ.Κ. 115 23, Αθήνα, Τηλ: 210 6475600, Fax: 210 6475628, ιστοσελίδα: www.dpa.gr, e-mail: [email protected]).